Showing posts with label solzhenitsyn. Show all posts
Showing posts with label solzhenitsyn. Show all posts

Saturday, August 23, 2008

Solzhenitsyn và nghệ thuật

Photobucket

"Mình thật chưa bao giờ ngờ rằng Solzhenitsyn lại là một kẻ kinh tởm, thâm độc, đố kỵ và không thể hiểu nổi", Tarkovsky đã viết dòng chữ cay đắng này trong nhật ký của ông. Một điều ít ai có thể ngờ được, Solzhenitsyn trong con mắt của trí thức Nga lại thảm hại và đáng khinh đến như vậy. Một hệ thống tuyên truyền hết cỡ, ra sức ca ngợi Solzhenitsyn, phong thánh và chụp những vòng hào quang quanh ông. Nhưng liệu có một ai rõ ràng quan điểm về nghệ thuật của Solzhenitsyn. Tại sao Tarkovsky lại nhận xét về Solzhenitsyn như vậy? Không phải vì Solzhenitsyn phê bình bộ phim Andrey Rublev của Tarkovsky. Mà bởi vì chính qua bài viết về bộ phim Andrey Rublev quan điểm về nghệ thuật của Solzhenitsyn mới bộc lộ tất cả những đặc điểm mà người ta không thể ngờ tới ở một con người như vậy. Bộ mặt của Solzhenitsyn bỗng chốc bị lột trần ra một cách trần trụi qua chính bài viết của ông.

Năm 1983 Solzhenitsyn viết một bài báo phê phán bộ phim Andrey Rublev của Tarkovsky. Solzhenitsyn cho rằng: "Tiếp cận lịch sử - là quyền và cũng là trách nhiệm của chúng ta, và đó cũng là sự khẳng định của ký ức cứu rỗi của chúng ta. Nhưng liệu có được phép không khi tiếp cận với lịch sử không phải với mục đích nghiên cứu đặc biệt thời kỳ đó, mà để tìm kiếm sự tương tự, chìa khóa, cho những củng cố mong đợi về suy tư của mình, cho những mục đích của mình hôm nay? Cần phải nghĩ rằng: không không được phép. Nhưng với điều kiện: tiếp cận với những tài liệu lịch sử như là với những thứ thiêng liêng, không được giẫm nát nó, không được bóp méo tinh thần của nó (thậm chí cho dù nó trái ngược, khó chịu với chúng ta), cả kích cỡ lẫn cấu trúc nội tại của nó." Theo quan điểm của Solzhenitsyn, nghệ thuật không có quyền sáng tạo trên những sự kiện lịch sử, bởi vì những sự kiện đó là thiêng liêng, là không được phép xâm hại. Nghệ thuật trở thành chép sử. Các nhà sáng tạo nghệ thuật trở thành những tên hầu của sử quan.

Thursday, August 7, 2008

Tarkovsky nhận xét về Solzhenitsyn

Năm 1984 Solzhenitsyn có viết một bài báo về bộ phim Andrey Rublev của Tarkovsky. Nhật ký Martyrolog của Tarkovsky ghi lại một vài suy nghĩ của Tarkovsky quanh vấn đề này. Có thể nghĩ rằng đây là suy nghĩ chân thật của Tarkovsky vì những suy nghĩ này nằm trong nhật ký của ông. Trích dịch từ nhật ký của Tarkovsky:

30 tháng 5: [...] Solzhenitsyn viết một bài báo dài về Rublov đăng trên tạp chí Vestnik của ông. Tại sao lại vào đúng thời điểm này. Đúng vào lúc này, khi mình đang trong lúc khó khăn như thế. Vladimovs gửi cho bài báo. Họ muốn có phản ứng. Chúng ta sẽ thấy. Mình cần phải đọc bài báo trước đã.

16 tháng 6: [...] Zhora Vladimov đang chuẩn bị hai bài báo về mình và Rublov. Tranh luận với Solzhenitsyn. Mình chưa bao giờ ngờ rằng Solzhenitsyn lại trở nên một con người lố lăng, thâm độc, đố kỵ, và đặc biệt không thể hiểu nổi đến thế.

3 tháng 7: [...] Baumgartner gọi điện từ Frankfurt, ông rất thích những kịch bản mà ông đã dịch: Hoffmanniana và Light Wind. Ông muốn đàm phán với truyền hình Đức. Ông đã đọc bài báo rất yếu và dở về Rublov của Solzhenitsyn. Mình thực sự lo cho Olga có thể gặp rắc rối lớn khi cuộc họp báo của chúng ta xong.

Monday, August 4, 2008

Solzhenitsyn: Sống không theo dối trá

Đọc tiêu đề bài viết của Solzhenitsyn "Không sống bằng dối trá" tôi cảm thấy rất không ổn. Tôi chợt nhớ tới một câu trong Kinh Thánh: ... không sống bằng bánh mì ... mà bằng .... Tôi hình dung tiêu đề bài viết của Solzhenitsyn phải có thêm vế tiếp theo: không sống bằng dối trá mà bằng ... Trong 10 điều răn của Chúa, không có điều nào cấm nói dối, chỉ cấm làm chứng dối. "Không sống bằng dối trá" đứng lẻ loi một mình trong nền văn hóa Ki Tô rất chông chênh, không có điểm tựa vững chắc. Nếu dựa theo Kinh Thánh thì có thể viết lại cái tiêu đề này thành: Man shall not live by lies alone, but by... Con người không sống bằng dối trá trơ trọi mà bằng.... Mà bằng gì thì thật không rõ, tuy lại cực kỳ quan trọng. Dù có theo bản tiếng Anh dịch lại thành "Sống không bằng dối trá" cũng không làm thay đổi cái nền tảng văn hóa Ki Tô trong đấy.

Tiêu đề trong bản tiếng Nga là "Жить не по лжи" và có thể dịch thành "Sống không theo dối trá". Không theo dối trá có thể không mâu thuẫn với văn hóa Ki Tô khi nói dối không phải là một điều cấm. Không theo không phải là không bằng. Sống không theo dối trá sẽ không còn gợi tới câu nói trong Kinh Thánh, và không cần vế tiếp theo, bởi vì nếu sống không bằng thứ gì đấy sẽ có câu hỏi thế thì sống bằng gì. Có lẽ sống không theo dối trá khởi nguyên từ Tolstoy, có cội nguồn từ văn hóa Nga. Tolstoy viết: "... Trả lời câu hỏi làm gì thế nào khi tất cả những thứ tôi làm, cả cuộc đời của tôi tạo dựng trên dối trá, và tôi cố gắng mạo nhận sự dối trá này là sự thật trước mọi người và trước chính bản thân tôi ?" Sống không theo dối trá là sự khước từ của Solzhenitsyn, một lời kêu gọi nhưng vẫn là truyền thống Tolstoy. Vấn đề dối trá là một vấn đề rất cuốn hút và không dễ minh định bản chất của nó.