Cao Bá Quát: Trệ vũ chung dạ cảm tác

滯雨終夜感作

細雨霏霏夜閉門
孤燈明滅悄無言
天邊征客閨中婦
何處相思不斷魂
高伯适

Trệ vũ chung dạ cảm tác

Tế vũ phi phi dạ bế môn
Cô đăng minh diệt tiễu vô ngôn
Thiên biên chinh khách khuê trung phụ
Hà xứ tương tư bất đoạn hồn
Cao Bá Quát

Mưa dầm suốt đêm cảm tác

Lất phất mưa đêm đóng cửa phòng
Lặng câm mờ tỏ ngọn đèn chong
Kẻ nơi viễn xứ người khuê phụ
Đâu chốn tương tư chẳng não lòng
(Đông A dịch)

Sách đắt rẻ thế nào?

Giá của một quyển sách như thế nào thì được coi là đắt hay là rẻ? Có lẽ, sách là một mặt hàng đặc biệt nên rất khó xác định chuyện đắt rẻ. Giá trị của một quyển sách không phụ thuộc nhiều vào chi phí thô (in ấn, biên tập) mà chủ yếu phụ thuộc vào những giá trị không "quy ra thóc" được như tác giả, phiên dịch. Tuy vậy, tôi vẫn muốn khảo sát giá sách của các nhà xuất bản, và qua đó có thể hình dung nhà xuất bản nào bán sách đắt, nhà xuất bản nào bán sách rẻ. Giá sách đắt rẻ của các nhà xuất bản phần nào cũng phản ánh phần lợi nhuận của các nhà xuất bản, cũng như chi phí quản lý của họ. Giá sách thấp thể hiện nhà xuất bản quản lý tốt, hạch toán tốt, cân đối giữa lợi nhuận và nhu cầu đọc sách của độc giả. Để so sánh giá sách tôi sử dụng hai chỉ số. Chỉ số thứ nhất là giá thành một trang sách (đơn vị đồng): đó là giá bìa chia cho số trang sách. Chỉ số thứ hai là giá thành trên 1cm vuông (đơn vị đồng/1cm^2): đó là giá bìa chia cho số trang sách và chia cho diện tích một trang sách. Chỉ số thứ nhất không cung cấp nhiều thông tin cho so sánh lắm vì các quyển sách khác nhau có thể có khổ sách khác nhau. Tôi chỉ khảo sát giá sách các tác phẩm văn học nước ngoài, và căn cứ vào thông tin trên trang web bán sách www.vinabook.com. Tôi cố gắng chọn các sách xuất bản gần đây và có khả năng đều phải mua bản quyền.

1. Nhã Nam
- Tên tôi là đỏ: 157 và 0.436
- Kafka bên bờ biển: 157 và 0.423
- Em ở đâu: 141 và 0.528
- Quỷ cái vận đồ Prada: 117 và 0.401
- Người tình: 189 và 0.710
Trung bình: 0.500

2. NXB Trẻ
- Pendragon: 116 và 0.472
- Sức mạnh tình yêu: 121 và 0.454
- Suối nguồn: 140 và 0.489
- Mong Sil: 172 và 0.614
- Pháp thuật (I): 112 và 0.453
Trung bình: 0.496

3. NXB Phụ nữ:
- Bốn kiếp thùy liễu: 105 và 0.462
- Thủy thủ phố Portobello: 139 và 0.521
- Cửa hoa hồng: 121 và 0.417
- Nhạc đời may mắn: 129 và 0.474
- Mặc cảm của Đ: 117 và 0.448
Trung bình: 0.464

4. NXB Công an nhân dân:
- Sau nửa đêm: 138 và 0.500
- Đỗ quyên đỏ: 126 và 0.457
- Nhan sắc: 140 và 0.470
- Totem sói: 177 và 0.460
- Huynh đệ (II): 114 và 0.460
Trung bình: 0.469

5. NXB Văn hóa thông tin
- Điệp viên của Chúa: 173 và 0.446
- Tâm bệnh: 149 và 0.605
- Thiên thần và ác quỷ: 173 và 0.450
- Điểm dối lừa: 195 và 0.509
- Kỳ án ánh trăng: 130 và 0.437
Trung bình: 0.489

Qua khảo sát như trên tôi thấy giá sách của Nhã Nam đắt nhất, sau đến NXB Trẻ. Giá sách rẻ nhất thuộc về NXB Phụ nữ. Một điều dường như là nghịch lý, đáng lẽ những nhà xuất bản lâu đời như Phụ nữ quản lý thường cồng kềnh hơn các nhà sách mới như Nhã Nam hay Trẻ thì chi phí phải cao hơn và giá sách phải cao hơn. Nhưng trên thực tế lại tỏ ra ngược lại. Có lẽ các nhà sách mới đã coi vấn đề lợi nhuận cao hơn.

Văn Thiên Tường: Kim Lăng dịch

金陵驛 - 其一
草合離宮轉夕暉
孤雲飄泊複何依
山河風景元無異
城郭人民半已非
滿地蘆花和我老
舊家燕子傍誰飛
從今別卻江南路
化作啼鵑帶血歸
文天祥

Kim Lăng dịch - kỳ nhất

Thảo hợp ly cung chuyển tịch huy
Cô vân phiêu bạc phức hà y
Sơn hà phong cảnh nguyên vô dị
Thành quách nhân dân bán dĩ phi
Mãn địa lô hoa hòa ngã lão
Cựu gia yến tử bạng thùy phi
Tòng kim biệt khước Giang Nam lộ
Hóa tác đề quyên đái huyết quy

Văn Thiên Tường

Trạm Kim Lăng - bài một

Cỏ ngợp hành cung bóng tịch dương
Mây cô phiêu bạc lớp nào vương
Non sông phong cảnh không thay đổi
Thành quách nhân dân nửa thảm thương
Khắp chốn hoa lau tàn giống tớ
Nhà xưa chim én lượn đâu nương
Từ nay giã biệt Giang Nam mãi
Hóa cuốc về kêu rỏ máu trường

金陵驛 - 其二
萬里金甌失壯圖
袞衣顛倒落泥塗
空流杜宇聲中血
半脫驪龍頷下鬚
老去秋風吹我惡
夢回寒月照人孤
千年成敗俱塵土
消得人間說丈夫
文天祥

Kim Lăng dịch - kỳ nhị

Vạn lý kim âu thất tráng đồ
Cổn y điên đảo lạc nê đồ
Không lưu đỗ vũ thanh trung huyết
Bán thoát ly long hạm hạ tu
Lão khứ thu phong xuy ngã ố
Mộng hồi hàn nguyệt chiếu nhân cô
Thiên niên thành bại câu trần thổ
Tiêu đắc nhân gian thuyết trượng phu

Văn Thiên Tường

Trạm Kim Lăng - bài hai

Muôn dặm non sông nát địa đồ
Long bào điên đảo rớt bùn thô
Chỉ còn tiếng cuốc kêu trong máu
Nửa xác xơ bờm vó ngựa ô
Già bỏ gió thu lùa xấu hổ
Mộng về trăng lạnh chiếu đơn cô
Ngàn năm thành bại đều tro bụi
Hết được nhân gian kể trượng phu

(Đông A dịch)

Tháng 3 năm 1279 Văn Thiên Tường bị áp giải vào triều Nguyên ở Yên Kinh. Trên đường đi, tới Kim Lăng, ông làm hai bài thơ Kim Lăng dịch này.

Sách Sưu thần hậu ký có chép: Ở Liêu Đông có người tên Đinh Lệnh Uy tới núi Linh Hư học đạo, sau hóa thành chim hạc bay về đất Liêu, đậu trên cột hoa biểu ở cổng thành. Có cậu thiếu niên giương cung định bắn, hạc bay lên không trung mà ca rằng: " Có chim, có chim Đinh Lệnh Uy / Xa nhà ngàn năm nay mới về / Thành quách như xưa, dân đã khác / Sao không học đạo mộ trùng trùng" ("Hữu điểu, hữu điểu Đinh Lệnh Uy / Khứ gia thiên niên kim thủy quy / Thành quách như cố nhân dân phi / Hà bất học tiên trủng lũy lũy"). Chiến tranh Tống - Nguyên, Kim Lăng chiến họa, dân bị tử vong quá nửa.

Lưu Vũ Tích thời Đường có bài thơ Ô y hạng, trong đó có câu: "Cựu thì Vương Tạ tiền đường yến / Phi nhập tầm thường bách tính gia" (Chim én ở nhà họ Vương, họ Tạ ngày trước, giờ bay vào nhà dân thường).

Nguyễn Du khi đi sứ sang Trung Quốc có làm bài thơ Độ Hoài hữu cảm Văn thừa tướng (Qua sông Hoài nhớ Văn thừa tướng), trong đó có câu: "Ai trung xúc xứ minh kim thạch / Oán huyết qui thời hóa đỗ quyên" ("Lòng thơm chạm trổ lời kim thạch / Máu hận trào sôi kiếp tử quy", Quách Tấn dịch). Đỗ quyên, còn gọi là đỗ vũ hay tử quy là chim cuốc. Tương truyền do vua Thục mất nước hóa thành. Tiếng kêu ai oán như rỏ máu. Nguyễn Khuyến có bài thơ Cuốc kêu cảm hứng: "Khắc khoải sầu đưa giọng lửng lơ / Ấy hồn Thục Đế thác bao giờ / Năm canh máu chảy đêm hè vắng / Sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ / Có phải tiếc xuân mà đứng gọi / Hay là nhớ nước vẫn nằm mơ / Thâu canh ròng rã kêu ai đó / Giục khách giang hồ dạ ngẩn ngơ".