Đền Yasukuni

Nhiều người biết tới ngôi đền này. Hàng năm báo chí Nhật lại ồn ào chuyện Thủ tướng Nhật có nên tới viếng ngôi đền này không. Trung Quốc và Hàn Quốc lại chuẩn bị phản đối Thủ tướng Nhật tới viếng đền này. Một đồng nghiệp người Nhật hỏi tôi Chính phủ Việt Nam có phản đối Thủ tướng Nhật tới viếng đền Yasukuni không? Tôi trả lời rằng chưa bao giờ phản đối. Anh bạn đồng nghiệp nói rằng báo chí Nhật đưa tin cứ như cả châu Á phản đối.

Cái tên Yasukuni không gợi mở một điều gì cả. Nhưng nếu đọc nó theo âm Hán Việt thì ý nghĩa của tên đền rõ nét hơn: Tĩnh quốc thần xã. "Tĩnh quốc" là làm cho đất nước yên bình. Hai chữ "tĩnh quốc" được lấy từ Tả truyện, năm Hi Công thứ 23, khi Tử Văn trả lời: "Ngô dĩ tĩnh quốc dã". (Tôi làm yên bình đất nước). Thần xã là cách gọi nơi thờ phụng của người Nhật theo Thần đạo, tức là một loại đền. Ngôi đền trước đây mang tên "Đông kinh chiêu hồn xã", sau đó được đổi thành 'Tĩnh quốc thần xã".

Yasukuni thờ phụng các quân nhân Nhật hy sinh trong các cuộc chiến tranh, đặc biệt trong Thế chiến thứ 2. Có những tội phạm chiến tranh cũng được đưa vào đền thờ phụng. Và đấy chính là những điểm tạo ra tranh cãi và bất đồng. Dường như đối với người Nhật, bất kỳ ai hy sinh phụng sự cho đất nước đều có thể thờ phụng. Có thể họ là những người chưa được tốt theo một nghĩa nào đấy. Có thể họ là tội phạm chiến tranh. Nhưng tất cả họ đều hy sinh vì phụng sự tổ quốc. Có lẽ cái tên "chiêu hồn xã" ngày xưa nói đến điều này. Nói đến "chiêu hồn" chắc hẳn sẽ không ai phản đối. Tốt, xấu, thiện, ác đều đã chết và đều xứng đáng để được chiêu hồn. Khi chưa biết cái tên "Tĩnh quốc" được lấy từ Tả truyện tôi cứ nghĩ "tĩnh" ở đây là chỉ nơi yên nghỉ của những người đã khuất. [Ôi, mỗi cái tên chữ Hán, nếu không biết gốc tích của nó thì thật chẳng khác nào sa vào chốn u minh]. Cái tên rất sâu xa và súc tích. Những người đã đem lại sự yên bình cho đất nước. Chiến tranh như một nghĩa đối nghịch với yên bình. Nhưng chiến tranh lại có thể đem lại sự yên bình. Hai mặt đối lập nhau nhưng lại khá thống nhất. Cũng chính ở đây, những bất đồng giữa các quốc gia sẽ nảy sinh. Sự yên bình cho đất nước này lại có thể là nguồn gốc đau khổ, chết chóc cho đất nước khác. Đối diện với lịch sử luôn là một vấn đề khó khăn. Anh có cách nhìn về lịch sử của anh, tôi có cách nhìn về lịch sử của tôi, và chẳng bao giờ là một. Thoạt nghĩ có lẽ mỗi người, mỗi quốc gia cứ giữ cho mình một lịch sử, lịch sử của mình. Nhưng chính ở chỗ này, đa lịch sử không giải quyết được lịch sử, trở nên hỗn loạn khi một cá nhân chuyển từ một lịch sử này sang một lịch sử khác, tức là không có những điểm quy chiếu để ổn định cả về cá nhân lẫn về lịch sử, và không tạo ra được sự thông hiểu giữa các con người, giữa các dân tộc. Đi tìm một lịch sử thống nhất lại cũng là một việc vô cùng khó khăn, và không biết có hiện thực không.