Đông A I

Tử đằng

2009-04-22T04:24:00.000-07:00

Hoa tử đằng này có tên khoa học là wisteria floribunda. Hoa này còn gọi là tử đằng Nhật để phân biệt với hoa tử đằng Trung quốc cùng chi (wisteria sinensis). Tiếng Đức gọi hoa tử đằng là Blauregen, mưa tím, bởi vì hoa rủ xuống như làn mưa màu tím chảy xuống từ mái hiên. Cái tên vừa đẹp lại vừa man mác buồn. Màu tím đã man mác buồn lại thêm mưa. Cứ theo kiểu Việt Nam loại hoa này dễ bị gọi là lan hay phong lan. Nhiều khi tôi không thể nào hiểu được cách gọi tên hoa của người Việt. [Bổ sung: tiếng Việt gọi hoa này là dây sắn tía]. Loại hoa tím gọi là tử đằng, loại hoa trắng gọi là ngân đằng. Quảng quần phương phổ chép rất nhiều loại cây đằng. Đằng là tên chung chỉ loại cây có tua rủ xuống.

Lý Bạch có bài thơ Tử đằng thụ:

Tử đằng quải vân mộc
Hoa mạn nghi dương xuân
Mật diệp ẩn ca điểu
Hương phong lưu mỹ nhân

Tôi dịch bài Cây tử đằng này thành thơ:

Tử đằng treo chót vót
Lớp lớp tưởng đương xuân
Cánh rậm che chim hót
Hương bay níu mỹ nhân

Tôi bỗng nhận ra ở Việt Nam rất ít hoa mọc trong tự nhiên, hay chính xác hơn, ở thành phố thấy rất ít loại hoa nở ở những nơi công cộng. Có thể rừng Việt Nam có nhiều hoa, nhưng tôi lại chưa bao giờ vào rừng ở Việt Nam. Vào rừng ở Việt Nam có lẽ không an toàn vì dễ có những thứ vắt, rắn, rết. Người Việt chơi hoa không được tự nhiên. Chẳng hạn đào, quất cứ phải thiến đào, đảo quất để ép cây nở hoa hay ra quả vào một khoảng thời gian nhất định. Tưởng là hay, nhưng thực ra rất dở vì không thể nào tạo ra được một phố đào, phố quất. Dịp Tết tôi ra bãi Phúc Xá xem hoa đào, nhưng quả thật không thể nào đẹp bằng một rừng đào hay một bãi đào vì những cây đào ở Phúc Xá đều con con, mang tính bài trí trong nhà hơn là ở ngoài tự nhiên. Cứ tưởng Việt Nam có nhiều loại hoa đào, nhưng thực ra Việt Nam có rất ít loại hoa đào nếu so với các nước khác. Hay là xuân hết lại viết về đào.

Vietnamnet lũng đoạn thông tin?

2009-04-19T23:51:00.000-07:00

Đúng như cảm nhận của tôi, kết quả trưng cầu dân ý về vấn đề xây chợ hay sân chơi ở sân con voi đã có kết quả với tỷ lệ áp đảo 83% hộ dân đồng ý xây chợ. Ở đây có vấn đề rất lớn về truyền thông, mà cụ thể là Vietnamnet. Kết quả trưng cầu dân ý này đã có từ ngày 14-4, đúng ngày mà tôi đọc bài viết trên Vietnamnet và cảm thấy có "triệu bất tường" về truyền thông. Vậy mà Vietnamnet không hề thông tin cho người đọc về kết quả trưng cầu dân ý này. May hôm nay tôi tìm được trang tin của báo An ninh Thủ đô mới biết. Cách thức truyền thông của Vietnamnet rất đáng phê phán: lờ kết quả bất lợi cho những bài viết của mình.

Qua vụ việc này tôi thấy Vietnamnet có vấn đề về trung thực trong truyền tin. 83% hộ dân bỏ phiếu tán thành xây chợ, vậy mà trên Vietnamnet không hề có một ý kiến nào tán thành xây chợ, toàn ý kiến phản đối. Từ hiện tượng này không thể không đặt câu hỏi đối với Vietnamnet: phải chăng Vietnamnet đã dựng chuyện dư luận ở đây? Như tôi đã viết ở entry trước: nhất thiết phải điều tra vấn đề này, bởi vì đây là vấn đề rất nguy hiểm, đặc biệt thời gian hiện nay và sắp tới là thời kỳ "nhạy cảm". Việc truyền thông dựng chuyện dư luận là hiện tượng lũng đoạn thông tin, cần phải ngăn chặn, nghiêm cấm và kỷ luật. Tôi thấy trước mắt có thể đặt vấn đề về tính trung thực khi truyền thông của Vietnamnet và xem xét có vi phạm điều 6 khoản 1 Luật Báo chí hay không. Nếu Bộ TTTT không tiến hành xem xét kỷ luật vụ việc này thì mọi người có thể đặt câu hỏi: phải chăng Bộ TTTT đang bao che và dung túng cho tờ báo của mình là Vietnamnet?

Câu chuyện sân con voi là ví dụ rất sống động về quy chế dân chủ ở cơ sở và có thể nhân rộng ra. Mặc dù quy chế dân chủ ở cơ sở đã có từ lâu, nhưng trước nay những sự việc có mâu thuẫn quyền lợi trong cộng đồng dân cư, như người muốn có sân chơi, người muốn có chợ, thường chỉ được giải quyết ở mức độ bàn bạc với đại diện của dân chúng như tổ trưởng dân phố, mà người dân không được trực tiếp tham gia. Có thể nói phường Trung Tự là phường, xã đầu tiên ở Việt Nam tổ chức trưng cầu dân ý về vấn đề dân sinh phát sinh. Tôi thấy rất nên khuyến khích và nhân rộng việc làm này. Nếu những vấn đề dân sinh phát sinh ở cơ sở đều được giải quyết trên cơ sở bàn bạc với người dân hay trưng cầu dân ý thì chắc chắn hiện tượng khiếu nại tập thể sẽ chấm dứt. Đấy chính là dân chủ và chính quyền nhân dân thực tiễn thực sự mà không cần phải viện dẫn bất cứ một học thuyết nào.

Lệ đường

2009-04-19T03:33:00.000-07:00

Tôi tình cờ trông thấy hoa này ở vườn một ngôi nhà và chụp trộm qua hàng rào. Hoa lệ đường hay còn gọi là hoa hồng Nhật (kerria japonica) hay "sơn xuy". Hoa thưởng nở vào dịp Phục Sinh nên còn có tên gọi hoa hồng Phục Sinh. Nhưng tôi thích cái tên "lệ đường" hơn cả, bởi vì tên này khiến tôi nghĩ tới một vẻ đẹp đường lệ (thực ra 2 chữ "lệ đường" này không có liên quan gì tới "đường lệ" vẻ đẹp, nhưng tôi lại liên tưởng như vậy). Hoa có màu vàng rực rỡ, trông giống thược dược hay mẫu đơn hơn là hoa hồng.

Quảng quần phương phổ có chép bài thơ Đạo bàng lệ đường hoa, Hoa lệ đường bên đường của Phạm Thành Đại:

Sạ tình phương thảo cạnh hoài tân
Thùy chủng u hoa cách lộ trần
Lục địa lũ kim la kết đái
Vị thùy khai phóng khả liên xuân

Tôi dịch thành thơ như sau:

Cỏ thơm mưa tạnh nhớ vô ngần
Nào giống u hoa lánh bụi trần
Đất dệt tơ vàng nên dải lụa
Vì ai mà nở đáng thương xuân

Lệ đường nở hoa là mùa xuân hết.

Thái độ ngoan cố của thành viên báo Du Lịch

2009-04-16T18:59:00.000-07:00

Trên đài RFA, ông Nguyễn Quốc Thái, trợ lý Phó Tổng Biên tập báo Du Lịch nêu ý kiến không đồng ý với quyết định đình bản do vi phạm luật báo chí của một số bài viết trong số báo xuân và yêu cầu được tranh luận công khai. Tôi thấy đây là một khái độ ngoan cố của thành viên báo Du Lịch. Tuy vậy tôi cho rằng có thể tiến hành tranh luận công khai nếu ông Nguyễn Quốc Thái chứng tỏ được mình thỏa mãn được hai yêu cầu sau:

1. Ông Thái phải chứng tỏ được rằng ông có khả năng đọc và hiểu được tiếng Việt, ít nhất ở trình độ phổ thông trung học.
2. Ông Thái phải chứng tỏ được rằng ông có kiến thức tối thiểu về lịch sử Việt Nam ít nhất ở trình độ phổ thông trung học.

Tại sao tôi phải nêu ra 2 yêu cầu tiên quyết trên? Bởi vì khi tranh luận công khai, nếu có dẫn chiếu chẳng hạn như sách Đại Nam nhất thống chí, trang bao nhiêu, thì ông Thái phải đọc được và hiểu được những điều viết trong đó. Yêu cầu thứ hai cũng cần thiết vì nếu không có kiến thức tối thiểu về lịch sử, có thể ông Thái sẽ cho rằng Đại Nam nhất thống chí là tiểu thuyết lịch sử như Hoàng Lê nhất thống chí, và như vậy sẽ mất thời gian giải thích. Nếu ông Thái hội đủ 2 yêu cầu trên thì có thể tranh luận công khai về bài báo Hận Nam quan trong số xuân, có vi phạm Luật Báo chí hay không. Tuy vậy ông Thái chỉ nói rằng "sẵn sàng tranh luận công khai vấn đề này trên các phương tiện truyền thông" mà không nói rõ muốn tranh luận với ai. Cho nên tôi nghĩ rằng sẽ chẳng có tranh luận công khai nào hết. Muốn thách thức tranh luận thì phải thể hiện mình có khả năng tranh luận và phải nêu ra đối tượng tranh luận. Tuy vậy, ông Thái và báo Du Lịch có thể khởi kiện ra tòa án hành chính về quyết định đình bản của Bộ TTTT. Đấy là quyền tự do của ông Thái và báo Du Lịch, không ai ngăm cấm cả. Tòa án cũng là một diễn đàn rất tốt để tranh luận công khai. Ít nhất tòa án sẽ không yêu cầu 2 yêu cầu tối thiểu như tôi yêu cầu ở trên.

Tôi hy vọng là sẽ có phiên tòa như vậy. Ít nhất sẽ không phải thấy loại người chỉ mạnh mồm trên truyền thông hải ngoại mà thôi.

Báo Du lịch bị đình bản

2009-04-14T21:55:00.000-07:00

Vietnamnet đưa tin báo Du lịch bị đình bản do "những sai phạm nghiêm trọng của báo Du lịch số Tết Kỷ Sửu 2009". Trước đây tôi từng có ý kiến dựa trên giả định có thẩm quyền sa thải ban biên tập báo Du lịch. Cuối cùng ý kiến giả định của tôi trở thành sự thật ở mức độ nặng hơn: đình bản. Độ trễ về thời gian là 2 tháng. Chắc chắn không thể biết được ý kiến giả định của cá nhân tôi có ảnh hưởng hay tác động tới quyết định của chính quyền không, nhưng sự thật là ý kiến giả định đó đã trở thành hiện thực.

Thực sự thì chúng ta không thể biết một cách chắn chắn liệu ý kiến cá nhân trên blog có ảnh hưởng gì không tới các quyết định của chính quyền, và giả sử trong trường hợp là có ảnh hưởng thì ý kiến trên blog đã tới tai chính quyền bằng con đường nào. Tôi nghĩ sẽ rất thú vị nếu có thể nghiên cứu được vấn đề như vậy. Ý kiến cá nhân không hẳn là biến mất không để lại ảnh hưởng nào trong cõi cyber này. Có thể nó ảnh hưởng ở đâu đó có khi không ngờ tới.

Ảnh hưởng của quan điểm cá nhân có thể là một vấn đề không quan trọng. Song điều tôi rất muốn tìm hiểu là liệu qua phân tích và cảm nhận các thông tin công khai (tức là các thông tin bất cứ ai đều có khả năng tiếp cận) có thể tiên đoán được trước các sự kiện xảy ra hay không? [một điểm gì đó gần như là một thuyết định luận về thông tin]

Câu chuyện sân con voi

2009-04-14T02:06:00.000-07:00

Câu chuyện về dự án xây chợ trên sân con voi tưởng như đã xong, sau khi chính quyền TP Hà Nội tạm dừng dự án và yêu cầu chính quyền sở tại tổ chức lấy ý kiến nhân dân về nguyện vọng xây chợ hay làm sân chơi chung. Nhưng theo Vietnamnet thì người dân dường như không muốn tham gia cuộc trưng cầu dân ý và chỉ muốn biết ai đúng ai sai ở đây. Tôi cảm thấy ở đây có vấn đề gì đó về truyền thông. Vấn đề đúng sai ở đây không đến nỗi phức tạp như người dân nghĩ. Khu Trung Tự trong tương lai chắc chắn sẽ phải quy hoạch lại, do đó sân con voi để nguyên làm sân chơi hay biến đổi làm chợ đều chỉ mang tính chất tạm thời. 30, 40 năm sau hay khi nào có điều kiện khu Trung Tự đều phải phá đi làm lại vì các nhà chung cư ở đây quá cũ và quy hoạch đã bị phá hỏng từ lâu rồi. Do vậy vấn đề đúng sai không phải là vấn đề chính. Lỗi của chính quyền sở tại chỉ là trưng cầu dân ý không theo kiểu phổ thông đầu phiếu, mà chỉ tiến hành trưng cầu dân ý qua đại diện dân chúng như tổ trưởng dân phố. Như vậy bây giờ tiến hành trưng cầu dân ý lại cũng không phải là một việc quá đáng hay phức tạp gì. Cơ quan nào tổ chức trưng cầu dân ý chỉ là vấn đề kỹ thuật, không mang tính nguyên tắc. Vậy tại sao một số dân chúng không muốn tiến hành trưng cầu dân ý và cho đó là "đã trao còi cho cầu thủ"?

Tôi nghĩ đến một tình huống như thế này: thực ra số người muốn xây chợ nhiều hơn số người muốn có sân chơi. Thành ra nếu trưng cầu dân ý thì dự án xây chợ sẽ thắng. Nhưng truyền thông đã lọc ý kiến của những người muốn xây chợ, chỉ trình bày ý kiến của những người muốn có sân chơi, tạo ra dư luận giả, không phản ánh đúng thực tế nguyện vọng của dân chúng. Tôi không biết tình huống này có đúng là sự thật không. Bởi vậy tôi cho rằng TP Hà Nội nhất định phải tiến hành trưng cầu dân ý, tổ chức cuộc trưng cầu thật tốt, thật khách quan, mời các cơ quan không liên quan tới chính quyền tổ chức hay giám sát cuộc trưng cầu. Ai không tham gia cuộc trưng cầu thì mặc họ, tự họ từ bỏ quyền cho ý kiến của mình. Kết quả cuộc trưng cầu này là yếu tố rất quan trọng để kiểm tra truyền thông. Nếu kết quả đa số muốn có sân chơi thì câu chuyện đến đấy kết thúc. Nếu kết quả đa số muốn xây chợ thì nhất thiết phải điều tra các cơ quan truyền thông đã tạo ra dư luận muốn có sân chơi, xem mục đích của các cơ quan truyền thông là gì, có ai đứng đằng sau đạo diễn không. Chuyện xây chợ hay sân chơi là chuyện nhỏ. Chuyện truyền thông dựng chuyện dư luận là chuyện lớn, cực kỳ nguy hiểm, và cần phải sớm ngăn chặn ngay từ trong trứng nước vì nó sẽ liên quan trực tiếp đến sự tồn vong của chính chính quyền.

Hoa thu

2009-04-11T23:15:00.000-07:00

Không phải là hoa mùa thu. Cây hoa này mang tên thu (thu tử hay thu thụ), đồng âm với mùa thu, nhưng thuộc bộ mộc. Cây hoa này cũng thuộc chi malus (malus prunifolia), nên có thể gọi là hải đường. Hoa này khác hoa hải đường (malus halliana), vẻ đẹp Dương Quý Phi, ở chỗ cánh hoa cứng cáp, hoa không rủ xuống đất và khi nở rộ chỉ hơi phơn phớt hồng, không được hồng thắm bằng hải đường. Tôi không muốn gọi bằng hải đường cho khỏi lẫn lộn các hoa với nhau.

Quảng quần phương phổ có hai nhược điểm lớn: không có ảnh hay hình vẽ minh họa và không có tên khoa học cho các loại cây. Cả hai nhược điểm này đều dễ hiểu vì thưở xa xưa đấy người Trung Quốc chưa biết tên khoa học cũng như chụp ảnh. Quảng quần phương phổ miêu tả các loại cây căn cứ vào các sách vở về cây cỏ như Bản thảo.

Đây là một bài thơ trong chùm bài Tam tuyệt cú của Đỗ Phủ, chép trong Quảng quần phương phổ về cây thu:

Thu thụ hinh hương ỷ điếu ki
Trảm tân hoa nhị vị ưng phi
Bất như túy lý phong xuy tận
Khả nhẫn tỉnh thì vũ đả hi

Tôi dịch thành thơ như sau:

Thơm ngát cây thu tựa đập câu
Loạt hoa mới nở chẳng bay đâu
Giá như gió cuốn khi say khướt
Hơn nỡ mưa vùi lúc tỉnh thâu

Đỗ Phủ rất hiểu người ngắm hoa. Thà hoa bị gió thổi bay đi sạch khi mình còn đang say túy lúy, còn hơn để lúc tỉnh nhìn hoa bị mưa vùi dập tan tành. Say dưới gốc hoa có lẽ cũng là một thú tao nhã mà tôi chưa được tận hưởng. Người xưa có những niềm tận hưởng thật thú vị. Xử thế nhược đại mộng / Hồ vi lao kỳ sinh, Cuộc đời như một giấc mộng lớn, việc gì phải vất vả cuộc đời. Giá mà vác được laptop ra dưới gốc hoa ngồi làm việc thì hay biết mấy.

Anh đào cánh kép

2009-04-11T04:47:00.000-07:00

Đây là hoa anh đào cánh kép màu hồng, có tên là "quan sơn". Anh đào quan sơn trông rất giống hoa đào ở Việt Nam. Điểm khác biệt là anh đào hoa mọc thành chùm và có cuống hoa dài. Cũng có loại màu trắng, thực ra là trắng hơi hơi phớt hồng, gọi là anh đào tùng nguyệt. Có lẽ hoa trông giống như mặt trăng trên cây tùng. Loại anh đào mọc thành chùm trông như một vòng tròn hay một vòng cung. Anh đào cánh kép nở là dấu hiệu mùa xuân sắp cạn ngày. Ở Việt Nam dùng hoa xoan rụng để tính mùa xuân. Bây giờ cũng không thấy mấy hoa xoan. Làm sao để biết xuân sắp hết ?

Thanh bình nhạc

2009-04-09T04:07:00.000-07:00

Khi viết về hải đường tôi có chợt nhớ tới một câu thơ trong bài Thanh bình nhạc của Lý Bạch. Thanh bình nhạc là chùm ba bài thơ theo thể tuyệt cú của Lý Bạch được cho là viết về Dương Quý Phi. Đây là bài thứ hai trong chùm thơ này:

Nhất chi hồng diễm lộ ngưng hương
Vân vũ Vu sơn uổng đoạn trường
Tá vấn Hán cung thùy đắc tự
Khả liên Phi Yến ỷ tân trang

Tôi dịch bài thơ này như sau:

Một cành hồng thắm đượm hương sương
Non Giáp mây mưa uổng đoạn trường
Thử hỏi Hán cung ai được thế
Điểm trang Phi Yến thấy mà thương

Nghe nói đến Dương Ngọc Hoàn quan niệm về vẻ đẹp của người phụ nữ Trung Quốc thay đổi. Trước đấy, người đẹp là người mảnh mai, nhỏ nhắn, yểu điệu, như Triệu Phi Yến nhà Hán. Đến Dương Ngọc Hoàn người đẹp là người mỹ miều, phơi phới, nồng thắm. Lý Bạch cùng thời với Dương Ngọc Hoàn, lại từng được tiếp kiến, nên miêu tả của ông, tuy mang tính ước lệ, nhưng hẳn là chân thực.

Không biết tại sao thơ ca cổ điển của Việt Nam không thấy nói đến người đẹp. Thử kể tên mười mỹ nhân Việt Nam trong lịch sử thật là khó khăn. Ngay cả chỉ cần kể tên bốn mỹ nhân Việt Nam cũng không dễ. Đặng Thị Huệ đẹp như thế nào khó mà tường tận, dù chỉ là ước lệ kiểu như "phù dung như diện, liễu như mi". Ỷ Lan có đẹp không cũng khó mà biết. Huyền Trân ra sao chẳng biết có ai hay không. Do vậy thật khó mà biết thẩm mỹ về cái đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong lịch sử như thế nào. Không biết là do phụ nữ Việt Nam không thực đẹp để tạo cảm hứng thi ca, hay đàn ông Việt Nam "buồn thiu" không có cảm hứng về cái đẹp?

Chuyện xa xưa khó mà biết được. Còn hôm nay thì sao? Năm nào Việt Nam cũng có hoa hậu các kiểu. Nhưng quả thực, ngắm hoa hậu Việt Nam, bản thân tôi tuy không phải là người làm thơ nhưng thử tưởng tượng mình làm được thơ, cũng thấy không có thi hứng. Thật khó mà hạ bút viết được những câu như "nhất chi hồng diễm lộ ngưng hương". Không phải vì không có tài như Lý Bạch, mà bởi vì ngắm các hoa hậu Việt Nam không thể nào có hứng để viết được như vậy.

Hội thảo bô xít

2009-04-08T23:35:00.000-07:00

Vietnamnet đưa tin về hội thảo bô xít. Chuyện khai thác bô xít ở Tây Nguyên đã trở thành một vấn đề mang tính chính trị và xã hội. Đọc tin tức từ hội thảo, tôi cảm thấy là đã thấy quan điểm chính thức của chính quyền. Tôi đưa ra tiên đoán (như thường lệ, tôi muốn kiểm tra xem khả năng phân tích và cảm nhận của tôi đến đâu): tiếp tục thực hiện dự án ở Tân Rai như một thí điểm, và dừng dự án ở Nhân Cơ và các nơi khác. Có lẽ đây là phương án trung dung ở thời điểm này.

Nhưng tôi lại có một linh cảm khác. Tôi thấy dường như chính quyền đang chơi game quân xanh, quân đỏ với mục đích trình diễn. Trình diễn cho ai xem? Tất nhiên cho một số khán giả khác nhau, và trong số đó có cả khán giả không phải là dân chúng Việt Nam.

Hải đường

2009-04-08T05:05:00.000-07:00

Hải đường này là loại hải đường thuộc chi Malus, khác với hải đường Nhật bản thuộc chi Chaenomeles. Thoạt nhìn có thể tưởng đây là anh đào. Cũng hoa thành chùm và cuống dài. Nhưng anh đào lại thuộc chi Prunus. Có một cách phân biệt đơn giản: anh đào ra hoa trước khi có lá, hoa tàn lá mới ra, còn hải đường có lá mới có hoa, và hoa thường rủ xuống đất. Hải đường này trông rất đẹp, hoa phơn phớt hồng, không rực rỡ như hoa đào, cánh hoa rất mỏng manh, không chắc chắn như hải đường Nhật.

Mỗi một loài hoa, bên cạnh vẻ đẹp "vật chất" như màu sắc, hình dáng, hương thơm, còn có vẻ đẹp "văn hóa". Vẻ đẹp "văn hóa" của hoa là những câu chuyện, sự tích, truyền thuyết, thi ca về hoa. Ngắm hoa là thưởng ngoạn cả hai vẻ đẹp như vậy của hoa.

Hoa hải đường này thường được ví là vẻ đẹp của Dương Quý Phi. "Nhất chi hồng diễm lộ ngưng hương", một cành hồng thắm đượm hương sương, hẳn là một cành hải đường. Một câu thơ đẹp lạ lùng như vẻ đẹp của hoa vậy. Cái vẻ đẹp này phải tới tay Lý Bạch mới được nên như vậy.

Trong Quảng quần phương phổ có rất nhiều thơ về hải đường. Đây là bài thơ Hải đường của Tô Đông Pha:

Đông phong niệu niệu phiếm sùng quang
Hương vụ phi phi nguyệt chuyển lang
Chỉ khủng dạ thâm hoa thụy khứ
Cao thiêu ngân chúc chiếu hồng trang

Tôi dịch thành thơ như sau:

Ánh sáng bồng bềnh dịu gió đông
Sương giăng hương thoảng bóng trăng lồng
Đêm khuya chỉ sợ hoa đi ngủ
Nến bạc khêu cao chiếu đóa hồng

Ngắm hoa là thứ việc có thể thấy không bao giờ chán.

Hoa đồng nội

2009-04-07T04:05:00.000-07:00

Tôi không biết tiếng Việt gọi hoa này là gì. Có lẽ hoa này ở Việt Nam không có. Tên latin là veronica persica. Tên tiếng Anh là Persian speedwell hay bird's eye. Có lẽ tên gọi "mắt chim" này là do hai cái nhị đen tròn. Hoa này rất nhỏ, đường kính có khi chưa đầy 1cm. Cây mọc lẫn trong cỏ, thuộc loại thân thảo. Một năm hoa chỉ nở một lần, vào cuối xuân. Tôi để ý đến hoa này vì bông hoa chỉ có 4 cánh. Các bông hoa phần lớn đều có tính đối xứng. Nếu không có hai cái nhị đen thì bông hoa này có thể coi thuộc nhóm đối xứng C4v (thực ra có một cánh hoa khác 3 cánh còn lại nhưng cứ giả sử chúng như nhau). Nhưng vì có hai nhị nên tính đối xứng quay hay tâm đối xứng bị phá vỡ, tức là nhóm đối xứng của hoa bị giảm xuống. Ngắm hoa cũng có thể thấy được nhiều điều.

Không biết tên hoa cũng là một điều khó chịu. Người Nhật còn gọi hoa này là lưu ly Đường thảo, tinh đồng. Lưu ly có lẽ là do hoa có màu xanh lơ. Ngọc lưu ly có màu xanh như vậy. Tinh là sao, đồng là con ngươi, cái tên này có lẽ vì do hai cái nhị. Như vậy hoa này có thể có hai cách đặt tên: đặt theo màu sắc, đặt theo đặc điểm của hai cái nhị. Nếu gọi là lưu ly thì lẫn với hoa lưu ly. Còn gọi là lưu ly Đường thảo thì tên dài quá, không thích hợp. Gọi là tinh đồng thì không mấy người hiểu. Người Trung Quốc gọi hoa này theo hai cách: phiên âm tên latin thành "a lạp bá bà bà nạp" (cái tên này không thể ngửi được) và "thủy khổ tục" (cái tên này còn khó hiểu hơn tên của người Nhật). Người Nga phiên âm tên latin thành tên gọi. Hoa này không có trong Quảng quần phương phổ nên không có thơ. Không biết tiếng Việt nên gọi hoa là gì? Mắt chim, lưu ly thảo, lưu ly Ba Tư, song nhãn, điểm nhãn, điểu nhãn? Có khi mỗi một cái tên lại có thể sáng tác ra một sự tích về hoa.

Anh đào

2009-04-05T02:38:00.000-07:00

Không biết tại sao cứ cuối xuân là hàng loạt hoa nở. Cứ như đua nhau, không nở thì thiệt thòi. Bây giờ mới hiểu hoa ghen nhau như thế nào. Yên hoa tam nguyệt có lẽ không phải là sương khói như hoa ở tháng ba. Tháng ba hoa nở như sương khói hai bờ ven sông. Nửa giấc yên hoa cười mộng cũ, tất nhiên hai chữ yên hoa này không phải là hai chữ yên hoa, hoa khói kia.

Hoa anh đào nhiều người nói đến. Đáng tiếc ở Hà Nội anh đào không ra hoa. Chẳng biết khi nào hoa anh đào có thể nở Hà Nội? Quảng quần phương phổ chép anh đào chung cùng quyển với thường lê, thường lệ, thạch lựu, không biết có phải là giống sakura như ở Nhật không. Hoa này nở cả cây thì đẹp, chứ tách từng bông ra thì cũng không đặc sắc.

Quảng quần phương phổ cũng chép nhiều thơ về anh đào. Không biết ở Nhật có quyển nào tương tự như vậy viết về hoa ở Nhật không. Việt Nam thì không rồi. Đây là bài Hòa Bùi bộc xạ khán anh đào hoa, Cùng bộc xạ họ Bùi ngắm hoa anh đào, của Trương Tịch.

Tạc nhật nam viên tân vũ hậu
Anh đào hoa phát cựu chi kha
Thiên minh bất đãi nhân đồng khán
Nhiễu thụ trùng trùng lý tích đa

Người xưa ngắm hoa làm thơ, tôi nay ngắm hoa dịch thơ:

Hôm trước vườn nam mới chớm mưa
Anh đào hoa nở khắp cành xưa
Sớm nay chẳng đợi người cùng ngắm
Chi chít dấu giày kín gốc chưa

Người xưa có những thú vui thật tao nhã. Ngắm trăng, xem hoa, làm thơ, gảy đàn, ca hát. Tất cả đều do tự mình làm. Ngắm hoa cảm hứng thành thơ, rồi độ khúc để hát. Có thể bài thơ mình làm chưa được hay, khúc nhạc chưa được chỉnh, nhưng cảm hứng là của mình, chẳng phải vay mượn ai. Một thời đã chẳng bao giờ còn nữa.

Hoa và thơ như một mối lương duyên. Xem hoa tôi đều cố tìm thơ về hoa. Rất may là có Quảng quần phương phổ nên cũng không mất công. Vừa ngắm hoa vừa đọc thơ cũng là một thú vui.

Ban biên giới chính phủ vẫn sử dụng bản dịch sai?

2009-04-04T02:03:00.000-07:00

Tôi đọc bài viết của ông Nguyễn Hồng Thao, thành viên đoàn đàm phán biên giới của Việt Nam, trên Vietnamnet về Trường Sa trong các thư tịch cổ. Tôi thấy rất ngạc nhiên là ông Nguyễn Hồng Thao vẫn sử dụng bản dịch sai của Hải ngoại kỷ sự: "Quãng ấy cách Đại Việt bảy ngày đường, chừng bảy trăm dặm." Tôi không hiểu ông Thao có biết mâu thuẫn giữa thời gian 7 ngày đường trong Hải ngoại kỷ sự và 3 ngày 3 đêm trong Phủ biên tạp lục không? Không biết ông Thao viết bài như vậy để thuyết phục người Việt hay là để tranh luận với người Trung Quốc? Một người có trình độ chỉ như vậy có nên giao trọng trách về đàm phán biển Đông?

Đỗ quyên

2009-04-03T03:44:00.000-07:00

Đỗ quyên nở hoa vào cuối xuân. Nghe nói khi nào cuốc kêu thì đỗ quyên nở hoa. Hoa đỏ như máu, như tiếng cuốc kêu rỏ máu. Ở Việt Nam đỗ quyên nở hoa cả vào dịp Tết. Như vậy đỗ quyên ở Việt Nam nở khác thời, không đợi cuốc kêu. Hoặc giả Việt Nam không có ai nhớ nước khóc rỏ máu để hoa nở nhớ người. Văn Thiên Tường có câu thơ: "Tòng kim biệt khước Giang Nam lộ / Hóa tác đề quyên đái huyết quy", Từ nay giã biệt Giang Nam mãi / Hóa cuốc về kêu rỏ máu trường, câu thơ bi hùng.

Quảng quần phương phổ nói rằng đỗ quyên còn có tên là sơn thạch lựu, ánh sơn hồng. Cứ nhớ thạch lựu (giống Phiên) là quả ổi. Không nhớ hoa ổi như thế nào, nhưng chắc chắn không phải màu đỏ. Hoa lựu màu đỏ, nở đầu mùa hè. Chợ vẫn còn bán lựu, nhưng không mấy ai ăn.

Quảng quần phương phổ chép rất nhiều thơ về đỗ quyên. Nhật Bản có tập thơ Đỗ quyên đá, tập hợp các bài tanka về đề tài đồng tính luyến ái. Không rõ có liên quan như thế nào.

Đây là một bài thơ được chép trong Quảng quần phương phổ. Bài thơ của Dương Vạn Lý có tên Đỗ quyên hoa:

Khấp lộ đề hồng tác ma sanh
Khai thì thiên trị đỗ quyên thanh
Đỗ quyên khẩu huyết năng đa thiểu
Khủng thị trưng nhân lệ trích thành

Tôi dịch bài thơ này như sau:

Rỏ máu khóc sương đâu cớ sanh
Nở toàn vào lúc cuốc kêu quanh
Cuốc ra rả máu bao nhiêu đấy
Sợ đúng người đi lệ nhỏ thành

"Khấp lộ" là giọt sương đọng như giọt nước mắt. Lý Hạ có câu thơ: "Phù dung khấp lộ, hương lan tiếu". Giọt sương đậu trên lá sen như giọt nước mắt của hoa sen. "Khấp" là khóc không thành tiếng, "đề" là khóc thành tiếng. Khóc không ra tiếng thì nhỏ lệ, khóc thành tiếng thì thổ ra máu. Giọt sương trên cánh hoa, màu đỏ của hoa như nước mắt rơi, như máu rỏ. Ngắm hoa đỗ quyên mà thấy sợ trong lòng.

Có hoa đỗ quyên màu trắng. Chẳng biết có ý tứ gì không? Chẳng biết có phải vậy mà lẵng hoa đỗ quyên đỏ cài xen đỗ quyên trắng?

Táo dại

2009-04-01T04:30:00.000-07:00

Đây là hoa táo dại. Tên tiếng Anh thông dụng là Siberian crabapple, táo dại Siberi. Tiền tố crab không hiểu từ đâu mà có, và rất dễ cho rằng nó có liên quan gì đấy tới cua cáy, mặc dù những suy tưởng như vậy là không có cơ sở. Tên tiếng Nga không có gì liên quan tới crab. Hoa này không thơm, hơi hắc. Nếu như vậy thì chẳng có chuyện gì đáng nói.

Cây táo dại này trong tiếng Trung gọi là sơn kinh tử. Cây kinh là cây gì và có lẽ chưa ai dịch cây kinh là cây táo dại. Khi Nguyễn Du ở Huế, ông có viết câu thơ: "Khai song kiến kinh kỷ" và thông thường được dịch là mở cửa sổ ra nhìn thấy gai góc. Nguyễn Du muốn nói thứ cây gì ở Huế? Bụi gai trồng bên song hay là một bụi táo dại?

Bài thơ của Nguyễn Du có tên là Ngẫu thư công quán bích, Tình cờ đề lên bức vách ở công quán. Ngày xưa có vẻ thoải mái viết lên tường quán xá công cộng. Tập tục này không biết đến lúc nào thì bỏ. Ngày nay vô khách sạn viết lên tường chắc dễ bị bắt đền. Bài thơ như sau:

Triêu xan nhất vu phạn
Mộ dục nhất bồn thủy
Bế môn tạ tri giao
Khai song kiến kinh kỷ
Song ngoại kinh kỷ mạn thả trường
Mỹ nhân du du cách cao tường
Đỗ vũ nhất thanh xuân khứ hĩ
Hồn hề quy lai bi cố hương

Tôi dịch bài thơ này như sau:

Sớm ăn một bát cơm
Chiều tắm một chậu nước
Cửa cài giã bạn quen
Song mở nhìn gai góc
Ngoài song gai góc mọc la đà
Người đẹp cách tường vời vợi xa
Một tiếng cuốc kêu xuân đã hết
Hồn ơi về đi thương quê nhà

Bài thơ này có cấu trúc mường tượng như Tiết phụ ngâm. Tiết phụ ngâm là bài ca ly khai sự cám dỗ của phú quý. Mỹ nhân du du cách cao tường lại như hàm ý muốn được trọng dụng. Đó như là một giấc mộng, nơi vẫn còn vương vấn tới quyền quý. Đến khi một tiếng cuốc kêu mới bừng tỉnh giấc mộng ngày xuân. Xuân đã hết. Hồn hề quy lai bi cố hương như một tiếng nấc trong lòng. Trong giấc mộng ngày xuân đó hồn có kịp tỉnh ra khỏi giấc mộng không? Nhưng thực ra hồn và mộng như hai mặt của một tờ giấy. Mộng hết thì hồn cũng không còn.

Người ta thường bảo đêm dài nghe tiếng cuốc kêu không sao ngủ được. Nhưng ngày nay làm gì còn cuốc để mà trằn trọc suốt đêm thâu?

Một bông hoa dại bên đường có thể làm nhớ đến một bài thơ.

Kín kẽ trong thời gian nhạy cảm

2009-03-30T22:30:00.000-07:00

Ở entry trước tôi có nhắc về chuyện "kín kẽ" trong thời gian "nhạy cảm". Có lẽ khi đọc entry đấy ít người để ý rằng khi nhắc về chuyện lãnh đạo thành phố Hà Nội lắng nghe công luận tôi đã đưa luôn cả chuyện dự án xây khách sạn cạnh công viên Thống Nhất vào, mặc dù lúc đấy vẫn chưa có quyết định chính thức của Hà Nội. Hôm nay mới thấy thông tin chính thức về quyết định của Hà Nội. [Bộ Xây dựng có kiến nghị trùng đúng với hôm tôi viết entry đấy, nhưng thông tin về kiến nghị của Bộ Xây dựng đến hôm sau mới được báo chí đưa.] Liệu lúc đấy tôi có cơ sở nào để tin rằng Hà Nội phải nghe công luận không? Hay lúc bấy giờ tôi chỉ tiện tay viết vào và chẳng may bây giờ lại đúng?

Tôi thấy rằng hiện tượng lắng nghe công luận có thể hiểu trên cơ sở "kín kẽ" trong thời gian "nhạy cảm". Nếu hiểu nguyên lý này có thể thấy trước kết quả nhiều sự việc và cũng có thể áp dụng trong các mưu đồ chính trị. Hai chữ "kín kẽ" thực ra không phải của tôi, mà là của ông Nông Đức Mạnh. Ông Nông Đức Mạnh có lần phát biểu rằng: "gần đến đại hội thì điều hành kín kẽ, ngại va chạm". Tôi đọc báo chí rất tùy tiện và thường chỉ liếc mấy dòng, nhưng không hiểu sao luôn túm được từ cần thiết. "Nhạy cảm" là chữ của tôi để chỉ khoảng thời gian gần Đại hội Đảng. Đối với các cá nhân có triển vọng thăng tiến hay có đối thủ chính trị tầm cỡ ở kỳ Đại hội tới thì trong thời gian "nhạy cảm" luôn điều hành công việc "kín kẽ". Nguyên lý này rất đơn giản và dễ hiểu. Áp dụng nguyên lý này đối với lãnh đạo Hà Nội có thể lý giải hiện tượng lắng nghe công luận. Đây là cách mà tôi nhìn thấy ở các sự kiện xảy ra. Tất nhiên, có thể có các cách lý giải khác. Vậy lý thuyết nào là chuẩn? Lý thuyết nào cho nhiều tiên đoán khớp với thực tế là lý thuyết tốt.

Chuyện "kín kẽ" trong thời gian "nhạy cảm" vừa có ý nghĩa tích cực lẫn tiêu cực. Nhưng vấn đề này hiện thời tôi lại không muốn bàn luận. Nắm vững nguyên lý "kín kẽ" trong thời gian "nhạy cảm" có thể làm ra nhiều chuyện, nhưng nhớ rằng chơi dao không cẩn thận có thể bị đứt tay. [Chuyện đứt tay này tôi ghi thêm vào vì nhớ tới các bạn Công giáo mà thực ra cũng chẳng hy vọng các bạn ấy có thể hiểu được].

Tân di và mộc liên

2009-03-29T05:05:00.000-07:00

Tân di và mộc liên khá giống nhau. Nhưng mộc liên trông giống hoa sen hơn là tân di. Tân di trông giống hoa gạo nhưng không đỏ. Tôi nghĩ người ta hay lẫn lộn hai loại hoa này. Tôi vẫn không hiểu sao Bạch Cư Dị lại bảo mộc liên nở hoa vào mùa thu. Vương Duy có bài thơ Tân di ổ, tôi nghĩ tân di ở bài thơ này phải là mộc liên. Bài thơ Tân di ổ như sau:

Mộc mạt phù dung hoa
Sơn trung phát hồng ngạc
Giản hộ tịch vô nhân
Phân phân khai thả lạc

Thơ Vương Duy rất súc tích và khó dịch. Tôi dịch tạm như sau:

Đầu ngọn đóa phù dung
Giữa non rộ cánh hồng
Chốn khe người vắng lặng
Hoa nở rụng tưng bừng

Tôi mới chỉ thấy tân di trắng, chưa thấy tân di đỏ. Mộc liên có loại trắng, có loại hơi màu tía, người ta gọi là tử mộc liên. Cả tân di lẫn mộc liên đều nở vào cuối xuân.

Mộc liên trắng

Mộc liên tía

Tân di

Vì sao Công giáo Việt Nam bị nhiều người ghét?

2009-03-27T20:00:00.000-07:00

Đây là bức ảnh tôi lấy từ Vietcatholic chụp đoàn người Công giáo đang trên đường đến tòa án xử phúc thẩm vụ phá hoại và gây rối trật tự công cộng của một số giáo dân. Bạn đã xem xong chưa? Bạn có nhận thấy gì không?

Đoàn người Công giáo này đã không đi bộ trên vỉa hè, mà đi xuống phần đường dành cho xe đạp, khiến những người đi xe đạp phải lấn sang phần đường cho xe cơ giới. Đây là hành vi vi phạm Luật Giao thông đường bộ. Nếu như vỉa hè không có chỗ đi thì việc đi xuống lòng đường còn có thể châm chước được. Đằng này vỉa hè rất thông thoáng và gần như không một bóng người. Giả sử lúc bấy giờ công an cầm dùi cui yêu cầu đoàn người đi lên vỉa hè thì bạn nghĩ sẽ có chuyện gì xảy ra? Chắc chắn truyền thông Công giáo sẽ bù lu bù loa chính quyền đàn áp tôn giáo, ngăn chặn tự do đi lại. Bạn có thấy đoàn người Công giáo này nhận ra hành vi vi phạm Luật Giao thông đường bộ của mình không? Không, phải không? Đoàn người Công giáo không hề ý thức được hành vi vi phạm luật pháp của mình. Tôi đưa ví dụ rất đơn giản và trực quan này để thấy lý do vì sao những người Công giáo bị ghét. Họ vi phạm luật pháp nhưng lại luôn cho rằng mình đã tuân thủ luật pháp. Đây mới chỉ là một lý do.

Người Công giáo Việt Nam cũng giống như người Trung Quốc không hiểu vì sao mình lại bị thiên hạ xa lánh và ghét bỏ. Vấn đề Công giáo trong lịch sử Việt Nam là một vấn đề chưa bao giờ được đánh giá và nhìn nhận một cách triệt để. Lịch sử đã ghi nhận vai trò của những người Công giáo Việt Nam trong việc tiếp tay cho người Pháp xâm lược và đô hộ Việt Nam, cũng như tham gia đàn áp các cuộc khởi nghĩa chống lại Thực dân Pháp. Vấn đề này thuộc về lịch sử, mặc dù hiện tại nó không được đề cập tới và người Việt Nam cũng không để bụng quá khứ của Công giáo Việt Nam. Có thể nói trước sự kiện "đòi đất" hình ảnh Công giáo Việt Nam tương đối tốt đẹp, không tạo ra những phản cảm trong dân chúng. Từ khi sự kiện "đòi đất", nhất là đòi Tòa Khâm sứ, xảy ra, hình ảnh Công giáo Việt Nam trở nên cực kỳ tồi tệ, những quá khứ lịch sử tưởng chừng đã quên lãng thì bây giờ lại có dịp quay trở về. Người Công giáo Việt Nam không bao giờ lắng nghe ý kiến, quan điểm của những người đồng bào của mình về những vấn đề này. Họ đã tưởng rằng đấy là vấn đề của chính quyền, chứ không phải của dân chúng. Đây là một sai lầm chiến lược cơ bản, bởi vì vấn đề đất đai, đặc biệt vùng đất quanh hồ Gươm, có một ý nghĩa cực kỳ sâu sa của cội nguồn văn hóa của dân tộc. Không hiểu văn hóa dân tộc, không hiểu truyền thống dân tộc là một lý do nữa khiến người Công giáo Việt Nam bị ghét bỏ. Tôi giả sử một tình thế như thế này: sau khi ông Nguyễn Tấn Dũng tới thăm Tổng Giáo phận Hà Nội, Công giáo Việt Nam dẹp bỏ cầu nguyện ở Tòa Khâm sứ thì chuyện gì sẽ xảy ra? Tôi dám tin rằng tòa Khâm sứ vẫn không được trả về cho Tổng Giáo phận Hà Nội, nhưng nó sẽ là trụ sở tòa Đại sứ của Vatican, và Giáo hoàng Benedict có thể đã tới Việt Nam rồi. Công giáo Việt Nam chỉ dẹp bỏ cầu nguyện khi có lệnh từ Vatican tạo ra phản cảm rất lớn trong lòng người Việt. Đấy là điều mà có thể người Công giáo không hiểu.

Người Công giáo Việt Nam luôn tạo ra tiền hậu bất nhất. Một đằng Vatican tuyên bố rằng hoạt động tôn giáo không gắn liền với mục đích chính trị. Vậy vụ cầu nguyện ở Tòa Khâm sứ lần hai, ngay trước cuộc họp của Ủy ban Tôn giáo Hoa Kỳ cần phải hiểu như thế nào? Và ngay vụ xử phúc thẩm vừa rồi, khi Công giáo Việt Nam tổ chức đoàn người đến tòa án như tấm ảnh ở trên thì hoạt động này có phải là hoạt động tôn giáo không? Công giáo Việt Nam sẽ rất sai lầm khi cho rằng đã tạo ra vấn đề cho chính quyền. Thực ra, những chuyện như vậy lại tạo ra vấn đề cho Vatican. Bởi vì Vatican bắt buộc phải trả lời đấy có phải là hoạt động tôn giáo hay không. Tiền hậu bất nhất là đặc điểm khiến người Công giáo Việt Nam bị ghét bỏ. Ngay trong chuyện xử phúc thẩm này, một mặt người Công giáo Việt Nam cho rằng tòa án đã làm án "bỏ túi", nhưng mặt khác lại vẫn tin tưởng rằng nó sẽ xét xử cho mình vô tội. Một logic mà không ai có thể hiểu nổi. Về mặt này người Công giáo Việt Nam thua xa người Tin Lành Việt Nam.

Mục đích tối thượng của Công giáo là phúc âm hóa con người. Nhưng người Công giáo Việt Nam toàn đi ngược lại phúc âm hóa con người. Mọi người xa lánh và ghét bỏ thì làm sao có thể phúc âm hóa con người? Công giáo Việt Nam đã đi vào con đường sai lầm về mặt chiến lược và nếu sửa chữa thì tôi nghĩ phải mất vài chục năm nữa mới đạt tới mức độ tin cậy của xã hội như hồi trước khi "đòi đất".

Hải đường

2009-03-27T02:51:00.000-07:00

Ở Việt Nam gần đây có một loại hoa Tết nhập về từ Đài Loan hay Trung Quốc, gọi là mai đỏ. Lúc mới nhìn tôi cứ tưởng là hải đường Nhật. Nhìn kỹ thì không phải. Hài đường Nhật hoa chỉ có 5 cánh, màu đỏ hay trắng. Nở cùng dịp với mộc liên, tân di, anh đào. Hải đường này ở Nhật không gọi là hải đường mà gọi là mộc qua. Cái tên này cũng hơi kỳ vì "qua" là dưa. Entry trước có nói về thu hải đường. Không biết tại sao hai loại hoa này lại cùng có tên là hải đường. Chúng rất khác nhau. Ở Việt Nam cũng có người nhầm hoa trà là hải đường. Nguyễn Du có viết: "Hải đường mơn mởn cành tơ / Ngày xuân càng gió càng mưa càng nồng". Tôi cứ đợi chờ ngày mưa ngắm xem hoa hải đường như thế nào mà chưa được. Lúc có mưa thì hoặc là quên mất hoặc là hoa đã tàn.

Đây là hải đường trắng

Đây là hải đường đỏ

Còn đây là mai đỏ tôi chụp ở chợ hoa Tết 2009

Chịu, không thể nào hiểu nổi!

2009-03-26T23:54:00.000-07:00

Tòa án phúc thẩm vụ phá hoại và gây rối trật tự công cộng của một số giáo dân ở nhà thờ Thái Hà y án bản án sơ thẩm. Vietcatholic tường thuật lại: "Lòng người nô nức vừa đi vừa hát, vừa hô vang: Công lý cho Thái Hà! Trắng án! Vô tội!..." Tôi chịu không thể nào hiểu nổi logic của những người theo đạo này. Nếu như Viện Kiểm sát kháng nghị bản án sơ thẩm, yêu cầu xử phúc thẩm thì với án quyết y án như tòa sơ thẩm thì may ra có thể coi là một thắng lợi. Đằng này chính những bị cáo yêu cầu xử phúc thẩm, phán quyết vẫn như cũ thì tại sao lại nghĩ là trắng án, hay vô tội. Và như thế là thua kiện chứ có thắng kiện đâu mà hát hò. Chịu, không thể nào hiểu nổi! Tôi đang tìm từ để gọi hiện tượng này mà tìm chưa ra. "Ngu si", "dốt nát" chắc là vẫn chưa thể hiện hết được hiện tượng. Chẳng nhẽ lại khó tìm từ đến vậy? Ới ông Benedict ơi, ông đừng rao giảng về bao cao su nữa, tìm giúp tôi với!

Các bài báo có tính chuyên sâu trên phương tiện thông tin đại chúng

2009-03-25T18:07:00.000-07:00

Nhân chuyện về bài viết khám phá An Nam đồ chí của ông Ngô Đức Thọ, tôi thấy nổi lên vấn đề về các bài báo có tính chuyên sâu công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đối với đại đa số các tạp chí khoa học chuyên ngành mỗi công trình trước khi được đăng đều phải trải qua quá trình phản biện, thông thường là phải nhận được sự đồng ý của hai chuyên gia phản biện trong cùng lĩnh vực. Đối với các phương tiện thông tin đại chúng, quá trình phản biện thường là không có, chỉ có ban biên tập đọc và cho ý kiến. Thông thường, ban biên tập của các cơ quan thông tin đại chúng lại không đủ kiến thức chuyên môn sâu để có thể nhận ra những lỗi sai hay có thể phản biện lại các bài báo đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu. Do đó đã xảy ra các lỗi sai trên các bài báo chuyên sâu mà vẫn được truyền thông đại chúng tuyên truyền. Những việc như thế có thể để lại những hậu quả khôn lường. Do đó tôi thấy rằng cần phải chấn chỉnh lại chuyện đăng các khám phá, phát hiện, nghiên cứu mang tính chuyên sâu trên các phương tiện thông tin đại chúng. Cụ thể là:

1. Các tòa soạn phải tổ chức phản biện chuyên môn các bài báo mang tính chuyên môn sâu trước khi đăng trên báo của mình.
2. Các bài báo mang tính chuyên môn sâu nếu đăng trên các phương tiện thông tin đại chúng phải đi kèm theo lời tuyên bố: bài báo này chỉ phản ảnh ý kiến riêng của cá nhân tác giả, không phản ánh quan điểm của tòa soạn cũng như của cơ quan, đoàn thể, tổ chức, chương trình nơi tác giả làm việc.
Ví dụ như bài báo của ông Ngô Đức Thọ, dưới tên ông có đề Viện Hán Nôm là không thể chấp nhận được. Nếu mai sau chẳng hạn phía Trung Quốc nại rằng đấy là công trình công bố của Viện Hán Nôm thì không biết phải làm sao.
3. Chỉ có những thông tin, bài báo của các cơ quan chịu trách nhiệm như Bộ Ngoại giao là không cần phải qua quá trình phản biện như ở điểm 1 và 2 trên đây.

Tôi nghĩ rằng các cơ quan truyền thông đại chúng phải ý thức tuân thủ những điểm nêu ở trên ngay cả khi không có văn bản yêu cầu chính thức của các cơ quan quản lý.

Câu chuyện Hà Nội

2009-03-24T22:27:00.000-07:00

Thành phố Hà Nội quyết định tạm dừng dự án ở sân Con Voi trước dư luận phản đối. Có vẻ như các lãnh đạo thành phố Hà Nội rất chịu khó lắng nghe dư luận. Từ chuyện Bí thư Thành ủy xin lỗi hồi Hà Nội bị ngập, tới chuyện dừng dự án phố Âm phủ, dự án cạnh công viên Thống Nhất đến chuyện dừng dự án ở sân Con Voi này. Dự án này là dự án nhỏ, ở cấp thấp nên cũng dễ xử lý. Mặc dù những việc như thế có thể nhìn ở khía cạnh khác, khía cạnh "kín kẽ" trong thời gian "nhạy cảm" [chuyện "kín kẽ" trong thời gian "nhạy cảm", tôi sẽ viết ở một entry khác] nhưng nói chung chúng đều theo chiều hướng tích cực. Ông Chủ tịch Hà Nội có phát biểu: "Một chủ trương đúng đắn, một quyết định hợp pháp hợp lý nhưng chưa được sự ủng hộ của nhân dân thì phải xem lại ngay chủ trương, quyết định đó. Có thể nó đúng nhưng dân chưa hiểu thì phải cần thời gian giải thích, làm rõ; còn nếu dân đúng thì phải xem lại chủ trương của mình. Không phải cứ tập thể quyết định, thống nhất rồi, tính pháp luật, pháp lý đúng rồi là không có gì sai. Dân chưa đồng thuận thì chưa thể làm được!". Không biết các ông Nông Đức Mạnh, Nguyễn Tấn Dũng có đọc lời phát biểu này không? Nếu có đọc thì không biết các ông ấy cảm thấy thế nào? Có bị "chạm nọc" vì chuyện bô xít không nhỉ?

Phạm Hoàng Quân phản hồi bài viết của Ngô Đức Thọ

2009-03-23T04:04:00.000-07:00

Trên Talawas ông Phạm Hoàng Quân phản hồi lại bài viết của ông Ngô Đức Thọ. Qua bài phản hồi này tôi thấy nảy sinh ra vấn đề về chuyên môn của các chuyên gia Hán Nôm chính thống và vấn đề sự cần thiết của phản biện các bài báo đòi hỏi kiến thức chuyên môn trên các phương tiện thông tin đại chúng trước khi công bố. Bài viết của ông Ngô Đức Thọ từng được đăng trên trang web chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam (mặc dù hiện nay không thấy nữa ở trang web này, nhưng bản cached và lưu truyền trong internet vẫn còn). Tôi nghĩ các tòa báo khi định đăng những bài báo như vậy mà không đủ trình độ để thẩm định nên tham vấn những người am hiểu trong lĩnh vực để tránh di hại về sau.

Sai lầm của ông Ngô Đức Thọ trong việc nghiên cứu “An Nam đồ”

23/03/2009 | 7:56 chiều |

Tác giả: Phạm Hoàng Quân

Bài viết này bàn về những sai lầm của Phó Giáo sư -Tiến sĩ Ngô Đức Thọ (sẽ gọi tắt là ông Thọ) trong bài viết “Phát hiện mới tư liệu bản đồ cổ về hai quần đảo Hoàng Sa- Trường Sa của Việt Nam“(Đã đăng trên website ĐCS VN 28/2/2008)[1].

Sau khi đọc bài viết này chúng tôi thấy có nhiều sai lầm, xin nêu lần lượt như sau:

a. Lời phát đoan sai

Ông Thọ viết: “Nghiên cứu cuốn sách bản đồ này là cả một chuyện lớn, trong bài này tôi chỉ bàn đến duy nhất một địa danh là tên cửa biển Đại Trường Sa, tuyệt đối không thiệp cập đến bất cứ một vấn đề hay thông tin nào khác của cuốn sách”.

Đọc xong đoạn văn này, tôi liên tưởng đến một người tra bản index, giở đúng trang sách và chỉ đọc đúng dòng cần biết rồi tiến hành nghiên cứu vấn đề chỉ trên duy nhất một thông tin ấy. Lời phát đoan này thể hiện rõ một cung cách làm việc phiến diện, hơn nữa ông Thọ đã sai lời khi - ngoài địa danh cửa biển Đại Trường Sa - ông đã lấn sang đề cập nhiều địa danh khác như: Tư Nghĩa, Quảng Nam, Tư Dung, Thuận Hóa… Thậm chí còn bàn đến sự sai trật của Đặng Chung đối với tọa độ địa lý của một số địa danh.

b. Đọc sai chữ trên địa đồ

Ở phần I.b., tại vị trí mà ông Thọ đánh số 2 trên bức ảnh thứ 3 trong bài viết của ông Thọ, tức 5 chữ trong ô vuông phía góc dưới phải, được phối hợp đọc/đoán là Tiểu Nữ Bối hải khẩu. Thật ra, 5 chữ này đọc đúng là: Tiểu Trường Sa hải khẩu, 5 chữ này khá rõ không có gì phải đoán nhiều như ông Thọ diễn tả.

Đối với 5 chữ này ông Thọ đọc được 3 chữ, và trong 3 chữ đọc được lại đọc sai một chữ, tức chữ Trường hóa ra chữ Nữ. Tiếp theo ông Thọ lại dùng phép đoán rất lạ để đọc thành Tiểu Nữ Bối hải khẩu, và dùng phép dịch cũng rất lạ để chuyển nghĩa Tiểu Nữ Bối hải khẩu thành ra Cửa Eo. Nghĩ đơn giản thì eo là eo, lưng là lưng [Eo= yêu; Lưng = Bối]. Mỗi chữ đều có nghĩa chữ Hán riêng biệt, làm sao mà sờ soạng lẫn lộn vậy được.

Về cách đọc sai của ông Thọ, rất nhiều độc giả có thể kiểm chứng vì có văn bản đối chiếu nên không tranh luận lôi thôi. Chúng tôi chỉ gợi ý với ông Thọ rằng, về sau này, khi đoán địa danh lịch sử trên các địa đồ cổ, ông nên đọc rộng về sách lịch sử địa lý, nơi mà chắc hẳn sẽ có sự tương quan gần đối tượng hơn tục ngữ ca dao hoặc thành ngữ, dạng như “thắt đáy lưng eo” (đúng ra phải là “lưng ong”) mà ông Thọ đề xuất.

Đối với vấn đề đang xét, nhiều sách lịch sử và địa dư xưa của Việt Nam đã chép rõ về vị trí hai cửa Đại Trường Sa và Tiểu Trường Sa [mà chúng tôi đã trích lục một số trong phần chú thích ở bài viết về sai lầm của Tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện, talawas, 22/03/09] về sự xuất hiện cùng lúc của cặp địa danh này sẽ hỗ trợ nhiều cho việc suy đoán đối với trường hợp chữ in/viết bị mờ hoặc mất nét.

Vì đọc sai địa danh Tiểu Trường Sa hải khẩu, ông Thọ thừa sai xông lên suy diễn nhiều điều và hẳn nhiên là chất chồng những sai lầm. Nhưng để tiết kiệm thời gian chúng tôi xin được phép không phân tích những điểm sai trong sai này.

c. Nhận định sai

Ông Thọ viết ở mục II.a.: “Trước Đặng Chung (1608), tên Cửa biển Đại Trường Sa chưa từng có trong các thư tịch cổ của Trung Quốc. An Nam đồ chí là thư tịch bản đồ đầu tiên của Trung Quốc ghi tên cửa biển Đại Trường Sa trong tờ bản đồ vẽ nước An Nam tức Việt Nam”.

Theo chỗ chúng tôi biết, trước Đặng Chung khoảng 40 năm, Trịnh Nhược Tăng (người huyện Khai Dương, Sơn Tây, nên còn gọi là Trịnh Khai Dương, là thuộc tướng của Hồ Tông Hiến) có soạn sách An Nam đồ thuyết (1562), trong quyển thủ sách An Nam đồ thuyết có bức An Nam Quốc đồ, bức địa đồ này có tiêu danh Đại Trường Sa. Sách An Nam đồ thuyết được Tứ khố toàn thư Tổng mục quyển 78, chép như sau: “An Nam đồ thuyết, một quyển, hiện lưu trữ tại Thiên Nhất các, nhà Phạm Mậu Trụ, tỉnh Chiết Giang. Sách do người đời Minh là Trịnh Nhược Tăng soạn, thể lệ giống như Triều Tiên Đồ thuyết…”; Và trong Tứ khố toàn thư giản minh mục lục quyển 7, sử bộ 11, địa lý loại, chép như sau: “Trịnh Khai Dương tạp trứ, 11 quyển, do người đời Minh là Trịnh Nhược Tăng soạn…”, An Nam đồ thuyết là quyển thứ 6 trong bộ này. Như vậy có thể tìm trong Tứ khố toàn thư, hoặc tìm bản in rời sách An Nam đồ thuyết do Bắc Bình Quốc học đồ thư quán xuất bản (bản in chụp) năm 1932.

An Nam Quốc đồ của Trịnh Nhược Tăng là địa đồ có niên đại sớm vẽ riêng về địa lý An Nam (Việt Nam) mà chúng tôi xác định được, tuy nhiên không rõ người Trung Quốc còn lục tìm được địa đồ nào sớm hơn nữa không nên không dám khẳng định đây là địa đồ “đầu tiên”.

d. Phương pháp nghiên cứu sai

Các suy diễn ở mục II không thể gọi là nghiên cứu khoa học bởi chúng đầy cảm tính kiểu như: “Do cả dãy cửa biển của An Nam từ Nam ra Bắc thiếu một cửa biển này không biết tên Việt gọi là gì. Vì lý do đó, Đặng Chung phải tìm biện pháp riêng của mình để ghi cho đủ hệ thống tên gọi các cửa biển của An Nam”, hoặc “Vì là nhà quân sự thạo việc họa đồ, ông (tức Đặng Chung, ng.v.) biết rõ từ chỗ cửa sông Thuận An nhìn hết tầm ra biển khơi thì tia rẽ quạt phía Nam đến tận quần đảo Đại Trường Sa của An Nam (ảnh 4), cho nên Phó tổng binh Đặng Chung cho rằng ghi tên Đại Trường Sa hải khẩu ở vị trí ấy là thích hợp nhất. Cửa biển là Đại Trường Sa hải khẩu, cả vùng biển có quần đảo Đại Trường Sa của An Nam là biển Đại Trường Sa (Đại Trường Sa hải)”.

Đọc những đoạn văn thế này tôi bỗng nhớ Trang Tử và không hiểu Đặng Chung là ông Thọ hay ông Thọ là Đặng Chung!

Do chỉ dựa trên mỗi một địa đồ mà làm việc, nên ông Thọ đã suy diễn rất nhiều, chúng tôi xin hỏi một điều cụ thể như sau.

Theo suy diễn của ông Thọ thì Đặng Chung đã đặt tên cửa biển Đại Trường Sa! Tôi nghĩ rằng việc này chỉ có thể xảy ra đối với những nơi hoang vu vô chủ hoặc rất đỗi hoang vu. Quan, binh, học giả, nhà hàng hải các loại thuộc dạng khách thể không thể tự tiện đặt tên đất cho một vùng đất có chủ, lại rất gần nơi đô hội như trường hợp cửa biển Đại Trường Sa.

Nếu có đọc sử sách Việt Nam, ông Thọ chắc hẳn biết rằng sách địa phương chí Ô Châu cận lục vấn thế năm 1553, tại sao ông Thọ không nghĩ một điều tích cực và có cơ sở khoa học hơn là, Đặng Chung tác giả An Nam Đồ 1608 đã đọc và theo mô tả của một người Việt - tức tác giả sách Ô Châu cận lục mà tiêu danh cửa biển Đại Trường Sa?

Có thể nêu ra khoảng 8 câu hỏi nữa tương tự như trên, tuy nhiên tôi e ngại việc bị cho là tạo sự “ly gián” giữa độc giả các giới đối với bài viết của ông Thọ, nên xin nhường việc tìm hiểu này cho độc giả.

Tóm lại, công trình nghiên cứu của ông Thọ có chỗ đúng là phát hiện ra việc Đặng Chung tiêu danh Tư Nghĩa sai vị trí địa lý; và Đặng Chung cũng đã nhầm đối với Đại Trường Sa và Tiểu Trường Sa, nếu hoán đổi vị trí thì sẽ đúng, tuy nhiên điểm này không phải là hạt nhân của vấn đề đang bàn.

Trên quan điểm bài viết đã đăng hôm 22/3/2009, vấn đề chúng tôi đặt ra là phải xem trọng việc gắn kết địa danh sao cho thích hợp với tọa độ địa lý. Điều quan trọng hơn là những kết quả nghiên cứu của nhiều người phải hợp lý khi kết tập thành một thể thống nhất. Những mâu thuẫn giữa kết quả nghiên cứu của ông Thọ với nhiều kết quả nghiên cứu của tác giả khác chúng tôi sẽ trình bày riêng, ở bài viết khác.

Bài viết này và những bài đồng dạng khác chỉ ở góc độ tham khảo góp ý vui vẻ, trong câu chữ nếu có điều quá đáng xin các tác giả được đề cập mở đại lượng mà thứ cho, thứ cho.

[1]http://209.85.175.132/search?q=cache:ekYVKLs26SIJ:www.cpv.org.vn/print_previe....

Ngô Đức Thọ phản hồi bài viết của Phạm Hoàng Quân

2009-03-22T02:26:00.000-07:00

Trên Talawas ông Ngô Đức Thọ, tác giả bài viết về phát hiện cửa khẩu Đại Trường Sa trên An Nam đồ chí, đã có bài phản hồi lại bài viết của Phạm Hoàng Quân. Bài phản hồi của ông Ngô Đức Thọ không phản bác lại những luận điểm trong bài viết của Phạm Hoàng Quân, mà diễn giải lại bài viết của ông về cửa khẩu Đại Trường Sa. Về các luận điểm A,B,C trong bài viết của Phạm Hoàng Quân, ông Ngô Đức Thọ chỉ nói là do lỗi của phóng viên. Trong trường hợp như thế đáng lẽ ra ông Ngô Đức Thọ và những người liên quan phải yêu cầu tòa soạn các tờ báo đã đăng thông tin không chính xác cải chính. Đó không chỉ là tôn trọng sự thật, tôn trọng độc giả mà còn là lòng tự tôn trọng chính bản thân của các ông. Riêng điểm quan trọng nhất, luận điểm D, về tọa độ địa lý quần đảo Hoàng Sa thì ông Ngô Đức Thọ không đề cập tới. Đây chính là điểm mà các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã sử dụng để tấn công lập trường của Việt Nam. Bài viết của ông Ngô Đức Thọ rất tư biện. Ông Thọ lập luận rằng Đặng Chung, tác giả An Nam đồ chí, do nhầm lẫn không biết cửa Eo, nên cửa Eo thật sự không biết tên là gì nên đã lấy tên Đại Trường Sa, một quần đảo ở ngoài biển tức Hoàng Sa ngày nay đặt tên cho cửa Eo, do đó chứng tỏ rằng viên quan Trung Quốc này đã công nhận Hoàng Sa thuộc về Việt Nam. Ở đây ông Thọ mắc hai lỗi: thứ nhất những điểm lập luận này của ông không chứng minh được Đại Trường Sa nằm đúng ở vị trí Hoàng Sa hiện nay; thứ hai, cứ giả sử Đặng Chung không biết lấy tên gì đặt tên cho cửa Eo nên đã lấy đại tên Đại Trường Sa đặt tên cho cửa Eo cũng không chứng tỏ rằng đó là sự công nhận Đại Trường Sa của Việt Nam, cũng giống như biển Đông được thế giới gọi là Nam (Trung Quốc) Hải đâu có nghĩa là biển đấy thuộc về Trung Quốc. Ngoài ra người Trung Quốc có thể sẽ lấy luận điểm của ông Thọ để lập luận rằng việc đặt tên như vậy cho thấy Đại Trường Sa rất gần bờ, chứ không xa bờ như Hoàng Sa hiện nay.

Trả lời ông Phạm Hoàng Quân về việc sử dụng An Nam Đồ chí trong việc khẳng định chủ quyền Việt Nam đối với Hoàng Sa – Trường Sa

22/03/2009 | 7:48 chiều |

Tác giả: Ngô Đức Thọ

Trên talawas vừa có bài viết “Di họa của việc sử dụng sai mục đích “An Nam đồ” đối với việc nghiên cứu Hoàng Sa - Trường Sa” của tác giả Phạm Hoàng Quân. Bài viết của ông Quân có ý kiến về kết quả nghiên cứu của tôi về tư liệu bản đồ trong An Nam đồ chí có liên quan đến vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa - Trường Sa, mà TS. Nguyễn Xuân Diện thông báo trong Hội thảo khoa học Tranh chấp chủ quyền tại biển Đông, họp ngày 16.3.2009 tại Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu tôi là phát hiện ra rằng: Đặng Chung đã vẽ trên biển và ghi tên cửa biển Đại Trường Sa của nước ta vào vị trí cửa Eo, tức cửa Thuận An (Huế). Qua khảo sát, tôi đã lý giải rằng có sự nhầm lẫn đó là do tác giả Đặng Chung trong khi vẽ ghi một dãy cửa biển của An Nam, từ Nam ra Bắc (từ cửa Đại Chiêm trở Bắc). Tôi phát hiện trong khi ghi các địa danh, nếu lấy Thuận Hóa làm mốc, thì tác giả Đặng Chung đã đặt nhầm vị trí của phủ Tư Nghĩa, tức Quảng Nam sai vị trí. Địa danh Tư Nghĩa phải ở bên trái (tức phía trong trên đường từ phía Nam đi ra. Bản đồ của Đặng Chung lại ghi phủ Tư Nghĩa ở bên phải, tức là phía ngoài, sau khi đã qua Thuận Hóa. Đời Lê Thánh Tông đặt phủ Tư Nghĩa gồm 3 huyện Nghĩa Giang, Bình Sơn và Mộ Hoa thuộc Quảng Nam thừa tuyên, đại thể là tương đương với phần lớn tỉnh Quảng Ngãi hiện nay. Thế mà An Nam đồ theo chiều từ phía Nam ra lại đặt phủ Tư Nghĩa ở phía ngoài (bên phải) Thuận Hoá! Đó là một điều sai đã rất rõ ràng, có thể nói bất cứ ai hiểu biết địa danh lịch sử miền Trung Việt Nam đều có thể nhận biết. Ở vị trí tôi đánh số 1 đó phải là Tư Dung, tên huyện đời Trần - Lê, hoặc Tư Khách (đời Mạc kiêng huý chữ Dung, đổi là Tư Khách). Cửa biển ở huyện đó cũng gọi theo tên huyện là cửa Tư Dung, hoặc cửa Tư Khách, sau đổi là cửa Tư Hiền, nay thuộc huyện Phú Lộc tỉnh Thừa Thiên - Huế, cách Huế 60 km và cách Quảng Ngãi trên 200 km. Trên An Nam đồ của Đặng Chung, tên phủ Tư Nghĩa đáng phải đặt bên trái lị sở Quảng Nam thừa chính (chỗ có đánh dấu). Và vì nhầm Tư Nghĩa thành Tư Dung (đều có chữ Tư) nên bản đồ cũng bỏ sót luôn tên huyện và tên cửa biển Tư Dung đáng ra phải ghi ở vị trí số 1 và số 2 (Xin xem mảnh trích ảnh bản đồ kèm theo).

Ảnh 3: Trích cắt mảnh bản đồ có đề địa danh đang khảo sát. Các vị trí có đánh số: 1.Tư Nghĩa ; 2. “ Tiểu nữ  hải khẩu ” ; 3. Đại Trường Sa hải khẩu

Do nhầm lẫn đó, tác giả bản đồ đã bỏ sót tên cửa Eo ở vị trí sát ngang địa danh Thuận Hóa, mà lại ghi nhầm cửa Eo vào vị trí sát ngang phủ Tư Dung (đã bị ghi nhầm là Tư Nghĩa!).

Do nhầm lẫn như thế, tác giả cũng bỏ sót luôn tên của cửa Eo. Thay vào đó, tác giả không biết gọi tên cửa biển này là gì, và đã ghi rất rõ vị trí đó (tức trên mặt biển) là Đại Trường Sa hải khẩu.

Đó là cách mà tác giả Đặng Chung đã muốn thể hiện tên cửa biển này là cửa biển để đi ra Đại Trường Sa của Việt Nam.

Đây là vị trí Đại Trường Sa trên biển chứ không phải địa danh Tiểu Trường Sa, Đại Trường Sa chỉ những bãi cát trắng chạy dài từ Quảng Bình đến Quảng Trị. Đấy là chuyện địa danh Đại - Tiểu Trường Sa trong đất liền ven quốc lộ, và là điều mà giới học giả Việt Nam và quốc tế xưa nay đều biết rõ. Nhưng bản đồ của Đặng Chung vẽ hẳn cửa Eo mà ông ghi là Đại Trường Sa hải khẩu, trong khi thư tịch cổ Việt Nam chưa bao giờ dùng chữ Đại - Tiểu Trường Sa để ghi tên cửa Eo. Đó là sai lầm quan trọng nhất của Đặng Chung, nhưng việc ông ta ghi tên Đại Trường Sa hải khẩu ở đó cũng cho thấy rằng từ trước cho đến năm 1608, người Trung Quốc đều hiểu Đại Trường Sa là chỉ chung cả vùng quần đảo Hoàng Sa, Tiểu và Đại Trường Sa của Việt Nam. Do Đặng Chung là Phó Tổng binh châu Quỳnh Nhai (tức đảo Hải Nam) cho nên sách An Nam đồ chí của ông được các học giả Trung Quốc coi là một căn cứ có thẩm quyền, cho nên từ năm 1608 về sau, các học giả sau đó đều đưa ra và sử dụng cuốn này.

Ông Phạm Hoàng Quân căn cứ theo bài lược thuật có vài sơ suất chính tả của Xuân Thi trên báo Sài Gòn tiếp thị, trong đó, do vội vàng, phóng viên đã có sai sót khi nói về ý kiến phát biểu của Nguyễn Xuân Diện, cho nên đã có một bài viết góp ý, phê phán rất gay gắt trên talawas. Bài viết đó không những phê phán PV báo trong việc tường thuật mà còn phê phán phát biểu của Nguyễn Xuân Diện rồi nhằm chính vào việc phê phán kết quả khảo sát nghiên cứu của tôi.

Đọc kỹ bài viết của ông Quân, tôi và độc giả cũng có thể nhận ra rằng ông Phạm Hoàng Quân, theo như chính ông cho biết, khi ông viết bài này ông chưa đọc bài viết của Nguyễn Xuân Diện trên báo Lao Động (ngày 19.3.2008) và đặc biệt nhất là chưa đọc bài khảo cứu của tôi.

Thế mà, qua vài dòng lạo thảo ông Quân đã lên giọng phê phán Nguyễn Xuân Diện “và đồng sự của ông ở Viện Hán-Nôm” và gọi kết luận của tôi về An Nam đồ chí là “hồ đồ”.

Tôi hết sức lấy làm lạ lùng khi thấy ông Phạm Hoàng Quân đã không có thái độ khách quan cần có của một người nghiên cứu khi góp ý về một vấn đề học thuật quan trọng.

Trong khi đó thì chính bài của ông Quân, chính vì chưa đọc bài của tôi cho nên ông chỉ đưa ra đưa một ý kiến nói rằng An Nam đồ chí là tác phẩm địa lý học của Trung Quốc, chúng ta không nên dùng nó, vì như thế là rơi vào bẫy của học giới Trung Quốc.

Vì ông Quân không đọc bài của tôi nên ông cũng không biết rằng, chính trong bài viết của mình, tôi đã phê phán sai lầm của bản đồ đó, vì sai lầm đó cho nên tác giả Đặng Chung đã lấy tên quần đảo Đại Trường Sa để đặt tên vào một cửa biển là cửa Eo của Việt Nam.

Ông Phạm Hoàng Quân trong khi chưa đọc bài của chúng tôi mà đã lớn giọng rao dạy những là “hồ đồ”, và lưu ý mọi người không mắc bẫy của học giới Trung Quốc.

Sự ngạc nhiên của tôi là ở chỗ trong khi hiện nay, báo chí học thuật đang cởi mở, ngay cả đề tài về Hoàng Sa - Trường Sa - thì nay được đưa ra thảo luận công khai trong giới nghiên cứu. Thế thì đối với An Nam đồ của Đặng Chung, nếu ông Quân cũng có những ý kiến riêng thì ông Quân cũng có thể phát biểu ý kiến của mình. Ông Quân chưa đọc bài viết của tôi mà đã căn cứ vào sự hiểu của ông về địa danh Đại Trường Sa và Tiểu Trường Sa trên đất liền (mà người nghiên cứu cả Việt Nam và Trung Quốc trước nay đều biết rất rõ), coi đó là Đặng Chung ghi Đại - Tiểu Trường Sa trên đất liền, và coi đó là sơ hở trong lập luận của tôi. Ông Phạm Hoàng Quân chưa gì đã hạ những câu không thể tưởng tượng được khi ông đặt đầu đề cho bài viết là “Di họa của việc sử dụng sai mục đích “An Nam đồ” đối với việc nghiên cứu Hoàng Sa - Trường Sa“.

Bài này tôi trả lời ông Phạm Hoàng Quân ngay, vì không thể chấp nhận cách lập luận sỗ sàng, lớn tiếng át giọng để ly gián, không cho người khác tiếp cận kết quả nghiên cứu của chúng tôi. Ngoài ra, trong bài viết của mình, ông Quân còn kê cứu các sách và nguồn tài liệu để khoe khoang dài dài về cái ông biết, mà thực sự không dính gì đến luận cứ của chúng tôi. Như vậy, rõ ràng ý kiến của ông Phạm Hoàng Quân là thiếu nghiêm chỉnh và không thể chấp nhận được! Sơ bộ, chúng tôi muốn gửi phản hồi trên đây, còn việc đi sâu hơn vào các nội dung của vấn đề, khi chúng tôi thấy cần thiết sẽ xin đề cập đến trong những bài viết khác.

Hà Nội, 18h ngày 22.3.2009.

Ngô Đức Thọ

Nhà nghiên cứu Hán Nôm (Hà Nội)

Thu hải đường

2009-03-21T20:32:00.000-07:00

Đọc Phi hồ ngoại truyện của Kim Dung sẽ thấy có một loại hoa rất độc tên là thất tâm hải đường, mỗi cánh hoa có bảy chấm đỏ. Kim Dung viết chậu hoa thất tâm hải đường này trông rất giống thu hải đường. Tôi không biết thất tâm hải đường có thật không, nhưng thu hải đường là có thật. Cái tên thu hải đường nghe rất êm dịu và mỹ miều.

Tôi nhớ như vậy vì hôm qua có một cây hoa tôi không biết tên. Bạn đọc blog của tôi cho biết là thu hải đường. Tôi mới chợt nhớ là hồi phố hoa ở Hà Nội, tôi có đi xem. Có mấy chậu hoa tôi không biết tên và tôi có hỏi mấy người bảo vệ tên hoa, nhưng họ đều không biết. Tôi có chụp ảnh lưu lại, và giờ đây tôi biết chúng là thu hải đường.

Quảng quần phương phổ chép thu hải đường thành phụ lục của hải đường. Trong đó có bài thơ Vịnh thu hải đường của Du Uyển Luân đời nhà Minh:

Bạc la sơ thí khiếp phong thê
Tiểu dạng hồng trang trước vũ đê
Nhất giả yêu nhiêu miêu bất tựu
Phi quan Tử Mỹ bất năng thi

Tôi dịch thành thơ như sau:

Lụa là ướm thử lạnh ghê chưa
Nhỏ nhắn chuốt hồng nép dưới mưa
Ví phỏng mỹ miều không tả nổi
Trừ phi Tử Mỹ chẳng nên thơ

Thu hải đường ở phố hoa Hà Nội (2009)

Mộc liên lại nở

2009-03-21T04:57:00.000-07:00

Mộc liên lại nở. Một năm đã trôi qua mà chẳng làm được gì. Rong chơi khắp chốn. Chẳng mấy chốc nữa là lại tiết "phong phiêu vạn điểm". Tôi tính thời gian theo hoa nở, hoa tàn. Giở Quảng quần phương phổ thấy bài thơ tuyệt cú của Bạch Cư Di viết về mộc liên:

Như chiết phù dung tài hạn địa
Tự phao thược dược quải cao chi
Vân mai thủy cách vô nhân thức
Duy hữu Nam Tân Thái thú tri

Tôi dịch bài tuyệt cú này như sau:

Như bẻ hoa sen trồng đất cạn
Tựa tung thược dược mắc cành cây
Ẩn mây xa nước không người biết
Chỉ có Nam Tân Thái thú hay

Tôi không biết Bạch Lạc Thiên làm Thái thú khi nào. Chẳng biết có phải là lúc làm Tư mã ở Giang châu đã lưu lại một Tỳ bà hành buồn bã. Có lẽ không phải tự nói về mình. Người xưa đi về phương nam thấy hoa, tôi ngày nay lại ngược phương bắc để nhận ra mỗi năm gặp lại cố tri.

Tôi rất thích quyển Quảng quần phương phổ. Đây là một bách khoa toàn thư về cây, hoa, quả của Trung Quốc. Nhưng nét đặc sắc của quyển sách này là trích dẫn rất nhiều thơ từ. Một bách khoa toàn thư đậm chất văn học thi ca.

Nhân tiện nói về hoa, tôi thấy ở nơi làm việc có một loại hoa trồng cảnh trong nhà. Tôi không biết là hoa gì. Trông lá cành như cây bí ngô. Có ai biết tên cây hoa này không? Ảnh ở dưới đây

Di họa của việc sử dụng sai mục đích “An Nam đồ”

2009-03-21T04:41:00.000-07:00

Đây là bài viết của tác giả Phạm Hoàng Quân đăng trên Talawas. Các đây mấy tuần (trước khi Hội thảo Biển Đông diễn ra) tôi cũng đã comment về vấn đề lợi bất cập hại khi không suy nghĩ kỹ lưỡng khi sử dụng bản đồ cổ trên blog của bác Nguyễn Xuân Diện nhưng hiện nay thì không biết cái comment của tôi biến đi đâu. Lúc đó tôi đã cảnh báo các báo khi đưa tin những thông tin như vậy cần phải hết sức cẩn thận vì Trung Quốc có thể nại rằng báo chí chính thống của Việt Nam đăng được coi là quan điểm chính thống. Tôi thấy bài viết của Phạm Hoàng Quân rất hữu lý và thuyết phục. Báo chí Việt Nam dường như chưa thấy đăng những cảnh báo như thế này.

Di họa của việc sử dụng sai mục đích “An Nam đồ” đối với việc nghiên cứu Hoàng Sa – Trường Sa

Phạm Hoàng Quân

Có một “cuộc hội ngộ đòi chủ quyền Hoàng Sa - Trường Sa” của nhiều giới liên quan, do một cơ quan Nhà nước lần đầu tiên công khai tổ chức là một tín hiệu đáng mừng, dù muộn. Trên cơ sở bài viết của tác giả Xuân Thi đăng trên Sài Gòn tiếp thị ngày 18-3-2009, chúng tôi thấy có nhiều điểm sai trật cần phải góp ý, vấn đề liên quan đến tường thuật và trích ý kiến của tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện: “Phát hiện mới nhất của tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện, viện nghiên cứu Hán Nôm là một ví dụ điển hình. Ông cùng một số nhà nghiên cứu đã mất bốn năm để tiếp cận được ba trang tư liệu An Nam đồ đang nằm ở Bắc Kinh và một phần tại Đài Bắc (Đài Loan). ‘Tấm bản đồ có niên đại năm 1608 này do ông Đại Trung, phó tổng binh trấn thủ châu Quỳnh Nga hay đảo Hải Nam ngày nay soạn ra có tham khảo hệ thống bản đồ của Tiền Đại Khâm, một nhà địa chính học nổi tiếng đời Thanh. Trong này có ba trang ghi tên cửa biển Đại Trường Sa của nước ta như một minh chứng rõ ràng về sự thừa nhận của nhà Minh với chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa’, ông Diện giải thích” (trang 34)^[[1]]. Trong đoạn văn này có những điểm sai cần phải bàn như sau:

A. Sai về nhân danh, địa danh:

Tác giả An Nam đồ tên Đặng Chung (鄧鍾), đã viết sai thành Đại Trung.
Châu Quỳnh Nhai (瓊崖), tên hợp xưng của châu Quỳnh ở phía Bắc và châu Nhai ở phía Nam đảo Hải Nam, đã viết sai thành châu Quỳnh Nga.
Học giả Tiền Đại Hân (錢大昕), đã viết sai thành Tiền Đại Khâm.

B. Xác định sai ngành học/địa hạt nghiên cứu:

Tiền Đại Hân (1728-1804) không phải là nhà “địa chính học” mà là một học giả kinh học, sử học, đỗ tiến sĩ năm 1751, làm việc ở Viện Hàn lâm, sau làm Học chính tỉnh Quảng Đông. Tiền Đại Hân đọc rộng và có thực học, khảo cứu tận gốc nhiều lĩnh vực như: nghĩa lý kinh sử, ngôn ngữ, khảo cổ, lịch pháp Trung-Tây, toán học, lịch sử địa lý, điển chương chế độ… ưu thế ở lĩnh vực sử học và phép khảo chứng, hiệu khám^[[2]].

Lịch sử học thuật đời Thanh [và cho đến nay] ở Trung Quốc chưa có ngành “Địa chính học”, có thể tiến sĩ Diện muốn nói họ Tiền là nhà “Địa chính trị học/Political geography”, mà Trung Quốc gọi là “Địa duyên chính trị học” hoặc gọi “Địa lý chính trị học” (theo Từ Hải). Tuy nhiên, thuật ngữ Political geography chỉ mới được đề xuất năm 1917 bởi Johan Rudolf Kjellen và học giới Trung Quốc thì đến năm 1924 mới hiểu sơ bộ lý thuyết của ngành học này qua sách Thái Bình Dương địa duyên chính trị học của Karl Haushofer.

C. Sai về trục thời gian:

Đặng Chung, như tiến sĩ Diện phát biểu, là người soạn/vẽ An Nam đồ năm 1608 (đời Minh), không hiểu sao lại “có tham khảo hệ thống bản đồ của Tiền Đại Khâm, một nhà địa chính học nổi tiếng đời Thanh” (sic), chẳng khác nào ta nói: Phan Huy Chú soạn Lịch triều hiến chương loại chí có tham khảo một số sách của tiến sĩ Nguyễn Xuân Diện vậy!?

D. Sai về tọa độ địa lý:

Dùng địa đồ cổ Việt Nam để chứng minh Hoàng Sa - Trường Sa không thuộc chủ quyền của Việt Nam trong lịch sử là một trong nhiều “mũi tiến công” của học giới Trung Quốc. Ngoài bức An Nam đồ - mà tiến sĩ Diện và đồng sự đã tốn nhiều năm để tiếp cận - theo chúng tôi biết, còn có 9 bức địa đồ An Nam/Việt Nam khác^[[3]] được soạn/vẽ trong thời Minh-Thanh, việc này đã được phía Trung Quốc công bố ngày 20-9-1979 trên tập san Trung Quốc Khoa học viện đồ thư quán (Thư viện Viện Khoa học Trung Quốc) qua bài viết của Quách Vĩnh Phương với tiêu đề “Việt Nam sử tịch ký tải đích Hoàng Sa - Trường Sa quyết phi ngã Tây Sa - Nam Sa quần đảo” (Hoàng Sa - Trường Sa biên chép trong sử tịch Việt Nam không phải là quần đảo Tây Sa - Nam Sa của nước ta). [Việc này, chúng tôi đã tường thuật khá chi tiết trên tạp chí Nghiên cứu và phát triển (Thừa Thiên - Huế) số 5 tháng 10-2008, trang 92-93 và 101-103].

Họ Quách cho rằng, 10 bức địa đồ cổ Việt Nam này tiêu danh Đại Trường Sa, hoặc Đại Trường Sa, Tiểu Trường Sa ở vị trí các cửa biển hoặc bãi cát ven bờ từ Quảng Trị đến Thuận Hóa. Họ Quách phối hợp các mô tả trong nhiều bộ sử thư và địa phương chí Việt Nam như Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư, Việt sử thông giám cương mục, Ô châu cận lục, Phủ biên tạp lục ^[[4]]… để củng cố lý luận và đi đến kết luận đại ý rằng “quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa mà học giới Việt Nam ngày nay đề cập ứng với Đại Trường Sa và Tiểu Trường Sa mà các địa đồ cổ và sử tịch Việt Nam đã miêu tả, tức là chỉ các nơi ven bờ biển từ Quảng Trị đến Thuận Hóa”. Ngay trong đoạn văn mô tả của tiến sĩ Diện, chúng ta vẫn thấy từ “cửa biển” đứng trước địa danh Đại Trường Sa, và kiểm tra lại các bộ sử mà họ Quách đã nêu, quả thực, các địa danh Đại Trường Sa và Tiểu Trường Sa là những bãi cát ven bờ (xem lại chú thích số [4]).

Vấn đề đang nêu cần phải được xem xét và biệt biện cẩn thận, nên nhìn sự trùng hợp địa danh này gắn ở bối cảnh lịch sử. Trước mắt, cần phải có hướng nhận định rằng:

+ Một là: các địa đồ An Nam do người Trung Hoa thời Minh-Thanh soạn/vẽ chỉ mang tính ước lệ vì không trên cơ sở thực địa, không đáng tin cậy và tránh việc nhìn nhận hoặc đánh giá cao các địa đồ ấy;

+ Hai là: có sự trùng hợp các địa danh gần bờ biển với các hải đảo vì không thể loại trừ trường hợp người Việt Nam xưa lấy tên đã có trước từ đất liền đề đặt/gọi cho các quần đảo;

+ Ba là: về nguồn gốc, các địa danh Đại Trường sa, Tiểu Trường Sa để chỉ các dãi cát ven bờ đã xuất hiện trong sử thư Việt Nam từ thế kỷ 16, vẫn tồn tại trong nhiều sách được viết ở thề kỷ 19. Tuy nhiên, các địa danh được ghi nhận khác biệt so với địa danh 2 quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa cũng được ghi nhận trong sử thư Việt Nam.

E. Vài gợi ý:

Việt Nam đã có rất nhiều sử liệu (triều Nguyễn) chắc chắn về chủ quyền 2 quần đảo Hoàng Sa - Trường Sa, không cần thiết hoặc phải rất cẩn trọng trong việc thâu thập các cứ liệu mới, nhất là các cứ liệu mà học giới Trung Quốc đã/đang sử dụng và lý luận theo chiều hướng có lợi cho họ.

Nói cách khác, chỉ khi nào trông thấy địa đồ Việt Nam do người Trung Hoa xưa thực hiện mà trong đó có vẽ 2 quần đảo cụ thể, cách xa bờ, và tiêu danh Hoàng Sa - Trường Sa thì mới nên dựa vào để nghiên cứu, phân tích và đi đến kết luận. Nhận định hồ đồ của tiến sĩ Diện và đồng sự của ông ở Viện Hán-Nôm lặp lại sai lầm của ông Nguyễn Phúc Giác Hải hơn một năm trước đây trên báo Tiền phong (số ra ngày 10-1-2008^[[5]]). Việc ông Giác Hải, chúng tôi đã phản ánh trên tạp chí Nghiên cứu và phát triển (số 5, tháng 10-2008, trang 103). Một lần nữa, chúng tôi lưu ý các vị rằng, việc thừa nhận giá trị bức An Nam đồ hoặc các bức đồng dạng và sử dụng chúng như một phần chứng lý chủ quyền lịch sử Hoàng Sa - Trường Sa sẽ di họa khôn lường vì đã đi vào đúng hướng lý luận của học giới Trung Quốc.

Về việc sưu tầm tài liệu, nếu như kho sách cổ Trung Quốc của Thư viện Xã hội thuộc Ủy ban KHXH Việt Nam thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vẫn còn nằm đâu đó ở các viện nghiên cứu thuộc Viện KHXH hiện nay (và được bảo quản cẩn thận) thì chúng ta còn có 4.640 tựa sách gồm 30.023 cuốn, cùng nhiều địa đồ và tranh ảnh các loại khác. Trong số đó có bức An Nam đồ in trong sách An Nam đồ thuyết của Đặng Chung hoặc nhiều bức khác được sao lại từ bức của Đặng Chung (niên đại trong khoảng Minh, Vạn Lịch 1573-1679) hoặc An Nam quốc đồ (1562) của Trịnh Nhược Tăng và nhiều bức đồng đại. Chúng nằm lẫn trong các sách thuộc bộ Trung ngoại địa dư đồ thuyết tập thành (ký hiệu P.121), đây là công trình sưu tập nhiều sách địa dư, địa đồ tập và địa đồ lẻ tẻ in thành bộ, do Đồng Khang Lư chủ trương, Thượng Hải Tích Sơn thư cục xuất bản năm 1894^[[6]]. Tiến sĩ Diện và đồng sự có thể chỉ mất khoảng 1 tháng là sẽ có được nhiều bức để nghiên cứu một cách có hệ thống, và mặc dù, chúng không có giá trị pháp lý cho Nhà nước Việt Nam về vấn đề chứng cứ lịch sử Hoàng Sa - Trường Sa, nhưng sẽ cần cho học giới ở nhiều lĩnh vực khác.

Tóm lại, 5 điều sai lầm trong một đoạn văn khoảng 150 chữ nhằm diễn tả một cái nhìn phiến diện qua việc kê cứu cẩu thả và kết luận vội vàng, tác giả bài báo và tiến sĩ Diện nên chia nhau đính chính.

Các bài viết của học giới Trung Quốc trong việc phản bác các lý luận của học giới Việt Nam cho thấy họ rất chuẩn trong việc trích lục, dẫn nguồn, cũng như nhân danh, địa danh xưa nay ở Việt Nam đều được viết khá chính xác. Những yếu tố cơ bản được thể hiện một cách khoa học đã làm cho các luận văn của học giới Trung Quốc dễ khiến người đọc sa vào lưới ngụy biện của họ.

Nếu có một “cuộc chiến” giữa học giới Việt Nam và Trung Quốc về sử học quanh việc chủ quyền hai quần đảo, những bất cập vừa nêu cho thấy sự không cân sức là điều đáng phải lưu ý^[[7]].

Phần chú thích xin xem tiếp ở Talawas vì Yahoo không cho post bài quá dài.

Chung thuyền

2009-03-20T18:34:00.000-07:00

Báo Người lao động đưa tin trong buổi gặp mặt giữa Chủ tịch Nguyễn Minh Triết và ông Đới Bỉnh Quốc, ông Đới Bỉnh Quốc nhấn mạnh: "Trung Quốc và Việt Nam đều ngồi chung trên con thuyền lớn là “con thuyền chủ nghĩa xã hội”. Như vậy phía Trung Quốc đang đe Việt Nam ngồi chung thuyền, cẩn thận kẻo chìm. Trước đây ông Hồ Cẩm Đào cũng đưa ra "bốn tương", trong đó có "vận mệnh tương quan", có nghĩa là sống chết cùng nhau. Nhưng sau đó không thấy "bốn tương" được nhắc đến, nhất là từ phía Việt Nam. Lần này phía Trung Quốc không nói đến "bốn tương" nữa, mà nói cụ thể sát ván hơn là "chung thuyền".

Trước đây Tuân tử có nói rằng: "vua là thuyền, dân là nước, nước chở thuyền, nước cũng lật thuyền". Nguyễn Trãi đã lấy ý này viết thành câu thơ: "Phúc chu thủy tín dân do thủy" có nghĩa là thuyền bị lật rồi mới tin dân như nước. Đúng như Ức Trai đã nói, thuyền bị lật rồi mới tin, chứ lúc thuyền chưa bị lật thì ai tin dân như nước?

Thế sự du du

2009-03-19T01:51:00.000-07:00

Ngày 17-3 hội thảo về Biển Đông của Học viện Ngoại giao được tổ chức tại Hà Nội. Ngày 18-3 ông Đới Bỉnh Quốc, người được coi là phụ trách ngoại giao của Trung Quốc, thay thế cho Đường Gia Triền, tới Hà Nội để tham dự cuộc họp Ủy ban chỉ đạo hợp tác song phương Việt-Trung tổ chức vào ngày 19-3. Các sự kiện này là các sự kiện có kế hoạch và thời gian được ấn định từ trước. Như vậy thời gian của các sự kiện này không phải là trùng hợp ngẫu nhiên. Cuộc họp Ủy ban chỉ đạo hợp tác song phương Việt-Trung có nói đến vấn đề biển Đông: "Hai bên thoả thuận thời gian tới sẽ đặt trọng tâm đàm phán vào vấn đề trên biển; duy trì hoà bình, ổn định trên biển; tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực có điều kiện và cùng nhau phấn đấu để cùng với các bên liên quan tìm ra giải pháp cơ bản, lâu dài, cùng chấp nhận được cho vấn đề trên biển." Như vậy có vẻ như dự đoán của tôi sẽ là hiện thực: sớm hay muộn gì Việt Nam cũng phải chia biển Đông với Trung Quốc. Đặc biệt tôi chú ý đến một chi tiết: "Ông Nguyễn Quang Ngọc đã khá bức xúc khi nhận được những phản biện từ phía những người tham gia hội thảo cho rằng thái độ quá cương quyết của giới sử học có thể làm khó những người ra quyết sách và chiến lược, khi mà mối quan hệ Việt – Trung vẫn mang tính chiến lược cao." Hội thảo về Biển Đông có lẽ chỉ nhằm tới mục đích sau: i) thăm dò dư luận ở giới tinh hoa ii) giải tỏa bức xúc trong dân chúng iii) định hướng dư luận trước về vấn đề chia biển Đông iv) củng cố sự thống nhất quan điểm về biển Đông trong hàng ngũ lãnh đạo cao cấp. Do đó có thể thấy những vấn đề bàn thảo trong hội thảo là không mới và không có khám phá hay phát hiện mới. Vấn đề mấu chốt vẫn là: chiến lược của Việt Nam như thế nào?

Ai đã đổi tên chùa Tiêu?

2009-03-17T03:34:00.000-07:00

Tôi xem video clip chương trình Thăng Long nhân kiệt phát trên sóng truyền hình VTV và phát hiện tên chùa Tiêu (Tiêu sơn tự 消山寺, xem hình chụp ở trên) được viết khác với thư tịch cổ mà tôi biết. Thoạt tiên tôi nghĩ những người làm chương trình đã không thông hiểu chữ Hán viết sai nên đã phê phán oan họ. Sau đó tác giả chương trình đã trả lời tôi rằng chữ "tiêu" (消) đã được viết đúng như ở trên chùa. Để chắc chắn tôi đã kiểm tra cách viết Tiêu sơn tự ở Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử thông giám cương mục và Hoàng Việt dư địa chí (xem ảnh chụp ở dưới). Cả ba tài liệu này tôi đều lấy từ thư viện của Vietnamese Nôm Preservation Foundation. Tất cả các tài liệu này đều cho tên của Tiêu sơn tự như nhau: 蕉山寺. Chữ "tiêu" (蕉) này chính là chữ "tiêu" trong từ "ba tiêu" (芭蕉) có nghĩa là cây chuối. Khi dịch Thiền uyển tập anh ra tiếng Việt, ông Lê Mạnh Thát đã nhận thấy tên gọi "Tiêu sơn" chính là "Ba sơn" và cũng chính là "Ba tiêu sơn". Ông Lê Mạnh Thát đã căn cứ vào Việt sử lược và Đại Việt sử ký toàn thư: Việt sử lược chép Lý Công Uẩn dấu sư Vạn Hạnh ở núi Ba sơn (芭山), còn Đại Việt sử ký toàn thư chép Lý Công Uẩn dấu sư Vạn Hạnh ở núi Tiêu sơn (蕉山). Như vậy tên gọi chủa Tiêu trong lịch sử là nhất quán với chữ tiêu 蕉. Không biết tự bao giờ tên chùa Tiêu bị đổi thành 消山寺. Chùa Tiêu là di tích văn hóa lịch sử quốc gia. Vậy không biết Cục Di sản văn hóa, Sở Văn hóa Du lịch Thể thao Bắc Ninh có biết chuyện đổi tên này không và tại sao lại có thể để tên chùa bị thay đổi một cách tùy tiện trái với lịch sử và văn hóa như vậy?

Đây là trang sách có giải thích Tiêu sơn tự trong Khâm định Việt sử thông giám cương mục. Tiêu sơn tự được giải thích là Trường liêu tự.

Đây là trang sách trong Hoàng Việt dư địa chí về núi Tiêu sơn.

Lỗi dịch trong Hải ngoại kỷ sự

2009-03-14T03:56:00.000-07:00

Hải ngoại kỷ sự là một cuốn ký sự của Thích Đại Sán, một nhà sư Trung Quốc thời nhà Thanh, trong một chuyến du hành sang Việt Nam thời kỳ Trịnh Nguyễn phân tranh. Đây là một cuốn sách có nhiều tư liệu quý về đất nước và con người Việt Nam lúc bấy giờ. Trong vấn đề về chủ quyền Hoàng sa, Trường sa cả Việt Nam lẫn Trung Quốc đều sử dụng Hải ngoại kỷ sự làm minh chứng cho lập trường của mình. Việt Nam sử dụng Hải ngoại kỷ sự để chứng minh rằng một người Trung Quốc đã từng ghi nhận Hoàng sa, Trường sa không những thuộc về Việt Nam, mà còn đã được Việt Nam sử dụng khai thác từ lâu. Trung Quốc cũng sử dụng Hải ngoại kỷ sự để chứng minh rằng Hoàng sa, Trường sa trong thư tịch của Việt Nam không phải là Hoàng sa, Trường sa ngày nay. Do đó có thể thấy tầm quan trọng của Hải ngoại kỷ sự.

Trong khi tìm hiểu thời gian đi thuyền của Thích Đại Sán tôi phát hiện một lỗi dịch không chính xác của bản tiếng Việt mà bấy lâu nay vẫn được sử dụng trong vấn đề biển Đông. Bản dịch tiếng Việt của Hải ngoại kỷ sự là bản dịch cũ, do Nguyễn Phương, Nguyễn Duy Bột dịch, Đại học Huế xuất bản năm 1963. Bản tiếng Việt dịch: "Quãng ấy [từ Vạn Lý Trường Sa] cách Đại Việt bảy ngày đường, chừng bảy trăm dặm". Từ đây, các nhà nghiên cứu Việt Nam cho rằng thời gian đi thuyền từ Hoàng sa, Trường sa đến bờ biển Việt Nam mất bảy ngày. Trong khi đó các thư tịch của Việt Nam như Phủ biên tạp lục, Lịch triều hiến chương loại chí, Đại Nam thực lục tiền biên chỉ chép thời gian đi thuyền đến Hoàng sa, Trường sa là 3 ngày. Sự khác biệt về thời gian rất lớn (gấp hơn 2 lần) khiến cho các nhà nghiên cứu Việt Nam không khỏi lúng túng về tính khả tín của các thư tịch Việt Nam. Trong Luận văn tiến sĩ của mình, ông Nguyễn Nhã đã gắng giải thích như thế này: "Thích Đại Sán đã kể lại kinh nghiệm hải trình qua vùng Hoàng Sa tức Vạn Lý Trường Sa và cho biết ước lượng khoảng cách từ vùng Hoàng Sa đến Đại Việt khoảng bảy ngày đường. Những tài liệu của Việt Nam như đã cho biết giữa các đảo phải đi đến mất 1 ngày đường, nên nếu phải trải qua hàng trăm dặm tới Đại Việt đi mất tới 7 ngày đường, trong khi từ bờ biển Việt Nam đi tới đảo gần nhất của quần đảo Hoàng Sa chỉ mất 3 ngày 3 đêm là hợp lý." Đọc đoạn lập luận này của ông Nguyễn Nhã không khỏi không thấy lập luận của ông không được chặt chẽ, thậm chí là cố ép để viết được hai chữ "hợp lý".

Tôi tìm nguyên bản Hải ngoại kỷ sự. Nguyên văn câu được dịch ra như ở trên là: "Khứ Đại Việt thất canh lộ, thất canh ước thất bách lý dã" (xem bản chụp ở trên). "Thất canh lộ" đã được bản tiếng Việt dịch là "bảy ngày đường". Đây là cách dịch không được chính xác. Mặc dù trong các từ điển, tự thư, "canh" thường được hiểu là chỉ khoảng thời gian chia ra vào buổi đêm, như canh một, canh hai, hay năm canh là một đêm, nhưng "canh" ở đây là chỉ quãng đường, khoảng cách chiều dài. Trong bài giới thiệu Nam Hải canh lộ kinh, Trần Di Ái cho biết "canh" là một đơn vị độ dài ngày xưa để đo khoảng cách các hành trình bằng thuyền. Trần Di Ái cho biết một "canh" bằng 60 lý (dặm). Trong Tây dương triều cống điển lục, phần Chiêm vực quốc viết: "hải hành chi pháp, lục thập lý vi nhất canh", có nghĩa là "phép đi biển, sáu mươi dặm làm thành một canh". Chính vì "canh" là đơn vị độ dài quãng đường nên Thích Đại Sán đã giải thích cặn kẽ: "thất canh ước thất bách lý", có nghĩa là bảy canh bằng khoảng 700 lý (dặm). Như vậy Hải ngoại kỷ sự không hề cho rằng thời gian đi thuyền tới Vạn Lý Trường Sa là bảy ngày như bấy lâu nay nhiều người vẫn nghĩ. Hải ngoại kỷ sự chỉ nói khoảng cách giữa Vạn Lý Trường Sa đến bờ biển Việt Nam là 7 canh hay khoảng 700 dặm. Điều này không hề mâu thuẫn với thời gian 3 ngày, 3 đêm được chép trong các thư tịch khác của Việt Nam như Phủ biên tạp lục, Lịch triều hiến chương loại chí, Đại Nam thực lục tiền biên. Phải nói rằng khoảng cách 700 dặm này là khá chính xác so với địa lý ngày nay vì 1 dặm bằng 500m, nên 700 dặm là 350km, rất khớp với vị trí Hoàng sa hiện nay. Như vậy chỉ một cách dịch không được chính xác có thể dẫn tới những nghi ngờ không đáng có. Đoạn văn dịch trong Hải ngoại kỷ sự cần được chỉnh lý thành: "Khoảng cách đến Đại Việt là bảy canh đường, bảy canh bằng khoảng 700 dặm".

Ghi chú: Tôi chưa đọc Nam Hải canh lộ kinh, nhưng qua bài báo giới thiệu, tôi thấy rất ngờ đây là tác phẩm ngụy tạo của người Trung Quốc để tuyên truyền cho chủ quyền biển Đông của họ. Tôi nghĩ người Việt Nam cần phải tìm hiểu và phê phán tác phẩm này. Vấn đề này không liên quan gì tới khái niệm "canh" ở đây.

Những chứng cứ bất lợi cho Việt Nam về chủ quyền Hoàng sa và Trường sa

2009-03-13T05:12:00.000-07:00

Hiện nay người Trung Quốc đang có quan điểm rằng Hoàng sa và Trường sa được nói tới trong thư tịch lịch sử của Việt Nam không phải là Tây sa, Nam sa của Trung Quốc (tức Hoàng sa, Trường sa hiện nay). Tôi lập entry này để lưu lại những chứng cứ bất lợi cho Việt Nam, và Việt Nam bằng cách nào đó phải phản biện lại được những chứng cứ bất lợi này. Entry này sẽ được bổ sung, cập nhật liên tục vì bản thân tôi cũng không nhớ hết ngay lập tức những gì đã được đọc.

Tôi cho rằng phía Trung Quốc đang tìm cách vô hiệu những chứng cứ lịch sử của Việt Nam, bắt Việt Nam phải thừa nhận rằng những chứng cứ sử liệu của Việt Nam không đủ chắc chắn và không đủ tin cậy. Nếu phía Việt Nam thừa nhận rằng đúng là các chứng cứ sử liệu của Việt Nam chưa đủ chắc chắn, nhưng vẫn còn tốt và đáng tin cậy hơn những chứng cứ sử liệu của phía Trung Quốc thì phía Việt Nam đã mắc bẫy. Bởi vì khi đó phía Trung Quốc sẽ cho rằng cả Việt Nam và Trung Quốc đều không có cơ sở lịch sử chắc chắn, và như vậy cần phải đóng lại các tư liệu lịch sử, biển Đông sẽ được chia chung cùng sử dụng. Đây chính là đường lối "cái gì của tôi là của tôi, cái gì của các anh thì chúng ta chia nhau". Tiếp theo Trung Quốc sẽ gia tăng áp lực quân sự trên biển Đông, bắt buộc Việt Nam phải ngồi đàm phán chia biển Đông để có thể có một biên giới biển bình yên. Trung Quốc sẽ đưa ra sáng kiến đem biển Đông cùng khai thác, cùng sử dụng như kiểu thỏa thuận đạt được giữa Trung Quốc và Nhật Bản ở vùng biển tranh chấp giữa họ. Khi đó Việt Nam sẽ chịu hai áp lực, một là áp lực quân sự của Trung Quốc, hai là áp lực quốc tế trước sáng kiến "hài hòa" của Trung Quốc. Đây là một kịch bản mà tôi nghĩ tới khả năng hiện thực của nó trong tương lai.

Những chứng cứ bất lợi

1. Toàn tập Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư viết: "Từ cửa Đại Chiêm vượt biển đến đấy [bãi Cát Vàng] thì phải một ngày rưỡi. Từ cửa Sa Kỳ đến đấy thì phải nửa ngày."

Nhận xét: Toàn tập Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư được đưa vào sách trắng của Việt Nam để khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng sa và Trường sa. Thời gian đi thuyền quá ngắn và điểm này cho thấy Bãi Cát Vàng được nói đến trong tài liệu này rất gần bờ, không phải xa bờ như Hoàng sa hiện nay. Hoàng sa hiện nay cách bờ biển Đà Nẵng trên 300km. Theo một ước lượng, thuyền ngày xưa một ngày chỉ đi được khoảng 30km trên biển.

2. Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn chép: "Đi ba ngày đêm mới đến [Đại Trường sa]" (đi từ Cù lao Ré, tức là đảo Lý Sơn).

Nhận xét: người Trung Quốc cho rằng thời gian 3 ngày 3 đêm cũng chưa đủ để tới Hoàng sa hay Trường sa ngày nay. Đảo Lý sơn cách Hoàng sa hiện nay 123 hải lý, tức khoảng 230km. Phủ biên tạp lục cũng nằm trong sách trắng của Việt Nam. Cùng một thông tin thời gian đi thuyền 3 ngày 3 đêm cũng thấy trong Lịch triều hiến chương loại chí (Dư địa chí) hay Hoàng Việt Dư địa chí của Phan Huy Chú, Đại Nam thực lục tiền biên. Thời gian ở trên đảo khá dài, đi từ tháng 3 đến tháng 8 mới về.

3. Bài Geography of the Cochinchinese empire đăng trong tập san Journal of the Geographical Society of London, Gutzlaff viết: "We should not mention here the Paracels (Katvang) which approach 15-20 leagues to the coast of Annam, and extend between 15-17 N. lat. and 111-113 E. longitude, if the king of Cochinchina did not claim these as his property, and many isles and reefs, so dangerous to navigators."

Nhận xét: đơn vị league khoảng từ 4.8 đến 5.6 km. Như vậy 20 leagues cùng lắm được 112km. Khoảng cách này chỉ bằng 1/3 khoảng cách đến Hoàng sa hiện nay. Điểm khác nữa khoảng cách này phù hợp với thời gian 3 ngày 3 đêm đi bằng thuyền.

4. Bản đồ phương Tây

Tôi chỉ giới thiệu một bản đồ như ở trên. Có vài bản đồ cũng cho nội dung tương tự. Ở bản đồ trên có thể thấy một dải cát/đảo ở gần bờ biển Việt Nam mang tên Paracels. Người Trung Quốc cho rằng đấy chính là Hoàng sa, Trường sa trong thư tịch của Việt Nam. Nhưng dải cát/đảo Paracels đấy lại không phải là Hoàng sa, Trường sa ngày nay. Phía chếch với dải Paracels đấy theo hướng đông bắc có mấy hòn đảo nhỏ, đấy mới chính là Hoàng sa ngày nay. Còn chếch về phía dưới theo hướng đông nam mới là mấy hòn đảo Trường sa ngày nay. Đây là bằng chứng rất độc vì chúng là bản đồ của các nước phương Tây, thường được coi là mang yếu tố khách quan và khoa học.

5. Hải ngoại kỷ sự của Thích Đại Sán

Đền Yasukuni

2009-03-06T18:19:00.000-08:00

Nhiều người biết tới ngôi đền này. Hàng năm báo chí Nhật lại ồn ào chuyện Thủ tướng Nhật có nên tới viếng ngôi đền này không. Trung Quốc và Hàn Quốc lại chuẩn bị phản đối Thủ tướng Nhật tới viếng đền này. Một đồng nghiệp người Nhật hỏi tôi Chính phủ Việt Nam có phản đối Thủ tướng Nhật tới viếng đền Yasukuni không? Tôi trả lời rằng chưa bao giờ phản đối. Anh bạn đồng nghiệp nói rằng báo chí Nhật đưa tin cứ như cả châu Á phản đối.

Cái tên Yasukuni không gợi mở một điều gì cả. Nhưng nếu đọc nó theo âm Hán Việt thì ý nghĩa của tên đền rõ nét hơn: Tĩnh quốc thần xã. "Tĩnh quốc" là làm cho đất nước yên bình. Hai chữ "tĩnh quốc" được lấy từ Tả truyện, năm Hi Công thứ 23, khi Tử Văn trả lời: "Ngô dĩ tĩnh quốc dã". (Tôi làm yên bình đất nước). Thần xã là cách gọi nơi thờ phụng của người Nhật theo Thần đạo, tức là một loại đền. Ngôi đền trước đây mang tên "Đông kinh chiêu hồn xã", sau đó được đổi thành 'Tĩnh quốc thần xã".

Yasukuni thờ phụng các quân nhân Nhật hy sinh trong các cuộc chiến tranh, đặc biệt trong Thế chiến thứ 2. Có những tội phạm chiến tranh cũng được đưa vào đền thờ phụng. Và đấy chính là những điểm tạo ra tranh cãi và bất đồng. Dường như đối với người Nhật, bất kỳ ai hy sinh phụng sự cho đất nước đều có thể thờ phụng. Có thể họ là những người chưa được tốt theo một nghĩa nào đấy. Có thể họ là tội phạm chiến tranh. Nhưng tất cả họ đều hy sinh vì phụng sự tổ quốc. Có lẽ cái tên "chiêu hồn xã" ngày xưa nói đến điều này. Nói đến "chiêu hồn" chắc hẳn sẽ không ai phản đối. Tốt, xấu, thiện, ác đều đã chết và đều xứng đáng để được chiêu hồn. Khi chưa biết cái tên "Tĩnh quốc" được lấy từ Tả truyện tôi cứ nghĩ "tĩnh" ở đây là chỉ nơi yên nghỉ của những người đã khuất. [Ôi, mỗi cái tên chữ Hán, nếu không biết gốc tích của nó thì thật chẳng khác nào sa vào chốn u minh]. Cái tên rất sâu xa và súc tích. Những người đã đem lại sự yên bình cho đất nước. Chiến tranh như một nghĩa đối nghịch với yên bình. Nhưng chiến tranh lại có thể đem lại sự yên bình. Hai mặt đối lập nhau nhưng lại khá thống nhất. Cũng chính ở đây, những bất đồng giữa các quốc gia sẽ nảy sinh. Sự yên bình cho đất nước này lại có thể là nguồn gốc đau khổ, chết chóc cho đất nước khác. Đối diện với lịch sử luôn là một vấn đề khó khăn. Anh có cách nhìn về lịch sử của anh, tôi có cách nhìn về lịch sử của tôi, và chẳng bao giờ là một. Thoạt nghĩ có lẽ mỗi người, mỗi quốc gia cứ giữ cho mình một lịch sử, lịch sử của mình. Nhưng chính ở chỗ này, đa lịch sử không giải quyết được lịch sử, trở nên hỗn loạn khi một cá nhân chuyển từ một lịch sử này sang một lịch sử khác, tức là không có những điểm quy chiếu để ổn định cả về cá nhân lẫn về lịch sử, và không tạo ra được sự thông hiểu giữa các con người, giữa các dân tộc. Đi tìm một lịch sử thống nhất lại cũng là một việc vô cùng khó khăn, và không biết có hiện thực không.

Gửi thằng xỏ lá!

2009-02-27T23:18:00.000-08:00

Thằng xỏ lá kia giở mối chơi
Làm cho bận đến khắp nơi nơi
Làng nho người cũng coi ra vẻ
Bợm xỏ phen hay ghẹo cả người
Mưa nhỏ luống cười ai mắc lỡm
Gió to há động mấy lông ngươi
Lâu nay chẳng biết ngươi xỏ lá
Đếch thấy trò hay vẫn hả cười

Lại bãi Tục Lãm

2009-02-27T20:10:00.000-08:00

Tôi tiến hành chồng 2 bản đồ quanh khu vực bãi Tục Lãm để xem các bãi đất biến thiên ra sao. Bản đồ thứ nhất là bản đồ thời Pháp.

Ở bản đồ nàytôi đánh dấu một bãi đất hình tam giác bằng chữ A với 3 đỉnh là 3 chấm tròn đỏ. Tôi đánh dấu chữ C với chấm vuông chỉ một mũi cực của bãi Lục Lâm (chú ý không phải là bãi Tục Lãm). Tôi đánh dấu 4 chấm vuông dọc theo sông: chấm vuông số 1, số 2, số 3 là những điểm ngã 3 sông, chấm vuông số 4 là điểm dòng sông có khúc ngoặt.

Ở bản đồ vệ tinh này tôi cũng đánh dấu những điểm tương ứng như ở bản đồ 1. Ngoài ra tôi đánh dấu bãi Tục Lãm bằng chữ B với 2 điểm đầu cuối. Tôi đánh dấu chữ T với những chấm tròn là phần đất bên Trung Quốc và chữ W phần mũi đất bên Việt Nam.

Bây giờ tôi thử chồng hai bản đồ lên nhau. Tôi nhận thấy không thể nào chồng khít chúng với nhau được. Đây là một cách chồng:

Cách chồng này các điểm 1,2,4 ở bản đồ số 1 trùng với các điểm X,Y,V ở bản đồ số 2. Cách chồng này gần giống với cách mà Minh Biện làm. Các chấm đỏ là ở bản đồ về tinh số 2, các chấm trắng là ở bản đồ Pháp số 1. Cách chồng này điểm số 3 ở bản đồ số 1 không thể nào chồng khít với điểm Z ở bản đồ số 2. Với cách chồng thế này có thể thấy bãi Tục Lãm nằm trong đất Lục Lâm. Ngoài ra dòng sông trước đây (đường chấm đen) đã bị dịch chuyển về phía Việt Nam rất nhiều (đường hẹp màu xanh). Bãi đất chữ A nằm ở ngoài biển, ngay sát rìa đất chữ T của Trung Quốc. Cách chồng này có mấy nhược điểm sau:
- điểm 3 ở bản đồ số 1 không khít với điểm Z ở bản đồ số 2
- phần mũi đất phía Việt Nam (chữ V ở bản đồ số 1) lại lấn ra biển quá xa so với phần chữ W ở bản đồ số 2.
- dòng sông ở biên giới ở bản đồ 1 và 2 không khớp với nhau
- không giải thích được sự hình thành nhánh sông phía nam bãi Tục Lãm
Với cách chồng này bãi đất A trước đây (bản đồ 1) bị chìm xuống biển và điểm này không thể hiện trên bản đồ vệ tinh.

Tôi thử chồng bản đồ theo cách khác.

Với cách này các điểm 1,2,3,4 ở bản đồ số 1 không hoàn toàn trùng khít với các điểm X,Y,Z,V ở bản đồ số 2, nhưng chúng ở trong lân cận gần tương đối, có nghĩa là chúng được khớp tương đối với sai số nhất định. Ở cách khớp này dòng sông biên giới trùng với nhau. Điểm cực mũi đất (chữ W ở bản đồ số 1) cũng khá khớp với bản đồ vệ tinh. Cách khớp này còn cho thấy tại sao cửa sông hiện nay rộng hơn trước đây rất nhiều. Ở cách chồng hình này bãi đất chữ A ở bản đồ số 1 trùng một phần với bãi Tục Lãm (chữ B ở bản đồ số 2). Nếu như bãi đất A dịch chuyển một chút về phía bắc thì nó sẽ khớp với bãi Tục Lãm và đồng thời cũng giải thích được sự hình thành nhánh sông phía nam bãi Tục Lãm. Nhánh sông phía Nam bãi Tục Lãm chính là nhánh sông chính trước đây. Tuy nhiên ở đây có điểm tôi không hiểu rõ là làm sao bãi đất di chuyển ngược dòng được? Nếu di chuyển ngược như vậy thì chứng tỏ sự tác động của biển lớn hơn rất nhiều so với sông. Ngoài ra có một phần đất ở bên Trung Quốc bị mất. Song những điểm này có thể lý giải rất dễ dàng nếu chấp nhận bản đồ Pháp vẽ không được chính xác. Điều này có lẽ phải chấp nhận vì không thể nào khớp các mũi đất ở bản đồ Pháp với bản đồ vệ tinh. Như vậy bãi Tục Lãm chính là bãi đất chữ A. Với nghiên cứu thuần túy trên bản đồ chỉ có thể so sánh được như vậy.

Update:

Bây giờ tôi hiểu vấn đề rồi: không phải bãi đất chữ A trôi lên phía thượng nguồn mà là bãi đất chữ A được bồi đắp về phía thượng nguồn tạo thành bãi Tục Lãm.

Về bãi Tục Lãm

2009-02-23T20:00:00.000-08:00

Bấy nay trên mạng vẫn lưu truyền chuyện mất đất ở bãi Tục Lãm trong Hiệp định biên giới Việt-Trung. Hiện nay trên mạng đã xuất hiện kha khá bản đồ khu vực này, và chúng ta có thể đánh giá chuyện "mất đất" thực hư như thế nào. Ở đây phải nói ngay, đây là quan điểm của cá nhân tôi căn cứ thuần túy vào bản đồ và suy luận, không có thực tế điền dã. Cả 3 bản đồ này tôi đều lấy từ Minh biện.

Bản đồ đầu tiên là bản đồ là bản đồ từ thời Pháp. Đường chấm đen là đường biên giới theo Hiệp ước Pháp - Thanh. Chữ A màu đỏ là tôi thêm vào để đánh dấu một bãi đất, sẽ rõ ở sau.

Bản đồ thứ hai là đường biên giới hiện nay (đường màu đỏ). Bản đồ thứ ba là bản đồ vệ tinh lấy từ Google: đường màu đỏ là đường biên giới hiện nay, đường chấm đen được Minh Biện cho là đường biên giới theo Hiệp ước Pháp-Thanh ở bản đồ số 1. Thoạt nhìn như Minh Biện thì sẽ thấy Việt Nam mất 1/4 bãi Tục Lãm. Nhưng thực sự có hẳn như vậy không?

Nếu quan sát bản đồ số 1 và bản đồ 2-3 sẽ thấy có sự thay đổi về địa hình. Ở bản đồ số 1 giữa cửa sông không thấy có bãi đất (bãi Tục Lãm) như ở bản đồ 2-3. Trái lại, phía chếch một chút có một bãi đất, mà tôi ký hiệu bằng chữ A trên bản đồ số 1. Tôi cho rằng chỗ tôi ký hiệu bằng chữ A chính là bãi Tục Lãm, mà ở bản đồ số 3 ký hiệu bằng chữ x. Như vậy, qua thời gian, bãi đất ở chỗ ký hiệu chữ A ở bản đồ số 1 đã trôi xuống ra giữa dòng sông mà hiện nay là bãi Tục Lãm ở chỗ ký hiệu chữ x ở bản đồ số 3. Theo Hiệp định Pháp-Thanh bãi đất này hoàn toàn thuộc về Trung Quốc. Nhưng nếu căn cứ theo đường biên giới cố định (định vị bằng tọa độ) cũng theo Hiệp định Pháp-Thanh thì bãi đất này hiện nay phải thuộc về Việt Nam. Chỗ rắc rối và phức tạp ở đây là vậy. Bãi đất có khả năng dịch chuyển vị trí của mình, từ phía bắc xuống phía nam, có lẽ do tác động của dòng chảy. Vậy vấn đề ở đây phải giải quyết như thế nào? Đường biên giới căn cứ theo tọa độ hay theo thực địa đất đai, dòng chảy, đỉnh cao? Hiệp định biên giới Việt-Trung đã giải quyết bằng con đường trung dung: 3/4 bãi Tục Lãm thuộc về Việt Nam và 1/4 bãi Tục Lãm thuộc về Trung Quốc. Như vậy Việt Nam được 3/4 bãi Tục Lãm, vốn không thuộc về Việt Nam, nhưng lại mất 1/4 vị trí trên dòng sông. Trung Quốc mất 3/4 bãi Tục Lãm cho Việt Nam, nhưng lại được 1/4 vị trí trên dòng sông. Tôi thấy cách giải quyết này khá ổn thỏa. Bởi vì nếu Việt Nam được cả bãi Tục Lãm thì Trung Quốc cũng hơi bị thiệt, bởi vì bãi đất này vốn của họ, nhưng do tác động của tự nhiên mà nó lại trôi về phía Việt Nam. Có lẽ đây là trường hợp hãn hữu trên thế giới.

Tóm lại tôi thấy cách giải quyết của Hiệp định biên giới Việt Trung là cách giải quyết ổn thỏa và chấp nhận được.

Đàm phán Việt Nam - Vatican

2009-02-17T04:17:00.000-08:00

Vietnamnet đưa tin về cuộc đàm phán giữa Việt Nam và Vatican. Tuy nội dung buổi đàm phán không được tiết lộ, nhưng căn cứ vào những gì được tường thuật lại thì dường như quan điểm 4 điểm của tôi là mấu chốt trong buổi đàm phán. Đúng như tôi đã dự đoán (phần comment) Vatican gần như sẵn sàng tuyên bố từ bỏ chính sách chống Cộng của mình. Điều này thể hiện qua lời khẳng định của Thứ trưởng Ngoại giao Vatican Parolin: "các hoạt động tôn giáo của Giáo hội hoàn toàn không vì mục đích chính trị". Nhưng ở đây phải thấy một điểm khá phức tạp mà Vatican vẫn còn đánh bài lờ: làm sao phân biệt các hoạt động tôn giáo với các hoạt động không tôn giáo của Giáo hội. Ví dụ như chuyện vác búa xè beng đi đập phá công sở dưới sự hiện diện trực tiếp của các giám mục là hoạt động tôn giáo hay là hoạt động không tôn giáo? Hay các trung tâm truyền thông Công giáo phát đi những thông tin chống phá nhà nước là hoạt động tôn giáo hay hoạt động không tôn giáo? Một số nhà thờ ở hải ngoại làm lễ cầu nguyện cho chế độ sụp đổ là hoạt động tôn giáo hay hoạt động không tôn giáo? Nếu muốn bang giao Vatican phải trả lời được câu hỏi này. Ở đây cần phải thấy rằng bất cứ hoạt động nào mang tính tập thể của người Công giáo đều phải coi là hoạt động tôn giáo bởi vì họ được tập hợp lại cùng nhau là bằng đức tin tôn giáo. Tôi thấy Việt Nam vẫn kiên trì đòi hỏi một vị thế cho Ủy ban đoàn kết Công giáo, thể hiện gián tiếp qua lời phát biểu của Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ: "duy trì và khẳng định đường hướng đồng hành cùng dân tộc của Giáo hội Công giáo Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng". Đây mới là chén đắng khó nuốt cho Vatican. Còn chuyện của ông Ngô Quang Kiệt, không thấy báo chí nhắc đến, nhưng có một điểm này "[Parolin] ... mong muốn các vấn đề còn tồn tại trong quan hệ Việt Nam - Vatican sẽ được giải quyết bằng thiện chí, thông qua đối thoại chân thành". Thực ra vấn đề về ông Ngô Quang Kiệt là chuyện của Vatican và quả bóng đang nằm trong chân Vatican. Có thiện chí, có chân thành hay không cũng thể hiện ở đây.

[Đôi khi tôi cảm thấy mình có thể trở thành chuyên gia phân tích và có thể tư vấn về các vấn đề chính trị xã hội. Nhược điểm duy nhất là tôi thiếu thông tin đầy đủ. Nếu có đủ thông tin thì thật không gì là không thể tiên định.]

Về quan hệ ngoại giao với Vatican

2009-02-11T21:46:00.000-08:00

Vietnamnet đưa tin đoàn ngoại giao của Vatican sẽ sang thăm Việt Nam trao đổi về vấn đề thiết lập quan hệ ngoại giao. Quan điểm của tôi về vấn đề này như thế nào? Tôi cho rằng có 2 nguyên tắc chung trong đàm phán với Vatican là: i) Vatican cần Việt Nam chứ Việt Nam không cần Vatican. ii) Vatican là phía đầu tiên phá hoại quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Vatican. Người hắt bát nước trước là Vatican và bây giờ là lúc Vatican cần phải hốt trọn bát nước lại. Trên nguyên tắc chung đó tôi thấy có những nguyên tắc tiên quyết cụ thể như sau:
1. Vatican phải tuyên bố từ bỏ quan điểm chống Cộng.
2. Vatican phải dẹp tất cả các trang web, các trung tâm truyền thông chống Cộng của các linh mục, giáo dân Công giáo ví dụ như trang vietcatholic. Nếu Vatican từ chối điểm này thì chứng tỏ rằng hoặc Vatican chưa thực tâm từ bỏ quan điểm chống Cộng hoặc Vatican bất lực trong việc cai quản giáo dân của mình. Nếu Vatican bất lực thì có lý do gì để thiết lập quan hệ ngoại giao với kẻ bất lực.
3. Vatican phải công nhận Ủy ban đoàn kết Công giáo là tổ chức Công giáo duy nhất ở Việt Nam nằm trong hệ thống truyền giáo của Vatican.
4. Vatican phải thuyên chuyển ông Ngô Quang Kiệt ra khỏi Tổng giám phận Hà Nội.

Có nên sa thải ban biên tập báo Du lịch?

2009-02-11T04:35:00.000-08:00

Nếu có thẩm quyền tôi sẽ sa thải Ban biên tập báo Du lịch. Sa thải họ không phải vì bài Tản mạn cho đảo xa, mà vì đã đăng Hận Nam quan với hàm ý rõ ràng. Có 3 lý do để sa thải:
1. Ban biên tập không có kiến thức lịch sử. Chỉ cần giở Đại Nam nhất thống chí hay Vân đài loại ngữ là có thể biết Trấn Nam quan chưa bao giờ do người Việt Nam xây dựng. Sa thải ban biên tập để họ có thời gian tìm hiểu lại lịch sử Việt Nam.
2. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao đã tuyên bố các sách sử Việt Nam chưa bao giờ viết Ải Nam quan thuộc về Việt Nam, nhưng việc đăng Hận Nam quan cho thấy ban biên tập đã không tin vào lời tuyên bố này. Việc không tin tưởng này cho thấy 2 điểm: nội bộ Đảng không tin tưởng lẫn nhau và chính phủ không được ban biên tập tin tưởng và ủng hộ. Có lẽ ban biên tập đã tin vào những tài liệu trôi nổi không có kiểm chứng hơn là tin vào đồng chí của mình và chính phủ.
3. Ban biên tập đã không làm tròn trách nhiệm định hướng dư luận, giải thích các quan điểm và chính sách của chính phủ. Việc đăng Hận Nam quan, trái lại, gieo giắc những nghi ngờ và tạo ra những bất mãn với chính phủ.

Tuổi trẻ, Thanh niên đuội

2009-02-10T19:55:00.000-08:00

Trong khi gần như tất cả các báo điện tử như Vietnamnet, Vnexpress, Dân trí, Tiền phong, Lao động đều đưa tin công an khám nhà ông Huỳnh Ngọc Sỹ, người liên quan tới vụ hối lộ vốn ODA, thì cho tới thời điểm này Tuổi trẻ, Thanh niên vẫn chưa đưa tin.

Thực ra tin khám nhà ông Sỹ chẳng có gì quan trọng. Bởi vì từ bấy đến nay chẳng ai ngốc ngếch gì còn lưu lại những tư liệu chống đối mình. Chuyện khám nhà này mang tính trình diễn hơn là mang tính hiệu quả. Nhưng theo Vietnamnet ông Sỹ bị khởi tố tội lợi dụng chức vụ khi cho PCI thuê nhà làm văn phòng. Tội này quá nhẹ so với tội nhận hối lộ. Nếu ông Sỹ chỉ bị khởi tố theo tội danh như vậy thì chẳng khác nào hạ cánh an toàn tuy có thể bị tù chút ít. Dù sao vài năm cũng hơn dựa cột. Cho tới giờ tôi vẫn chưa hiểu ông Sỹ là ai mà sao lại được ưu ái đến vậy? Xét về chức vụ, uy tín xã hội hay công lao thì ông Sỹ là nhân vật rất nhỏ, không đáng để phải bao che.

Có nên làm phức tạp vấn đề?

2009-02-10T04:07:00.000-08:00

Trang Diễn đàn có đăng tin một số trang web của Trung Quốc chuẩn bị kỷ niệm 30 năm cuộc chiến tranh biên giới Việt-Trung. Tôi thử tìm thì thấy như sau: Trang Hoàn cầu đã xóa tin thông báo, tuy bản cached ở Google vẫn còn. Trang Huyết thuyết luân đàn cũng đã xóa, tuy bản cached vẫn còn. Người ta đã xóa đi rồi thì thôi. Đăng lại không chỉ đường link cụ thể không phải là tác phong của người có học. Tôi nghĩ rằng không nên kích động sự thù nghịch Việt-Trung.

Thị xã trong tầm tay

2009-02-09T01:38:00.000-08:00

Tôi xem lại bộ phim này của đạo diễn Đặng Nhật Minh. Hai nhăm năm xem lại một bộ phim. Có lẽ đây là bộ phim điện ảnh đầu tiên của Việt Nam dàn dựng với thủ pháp đan xen thời gian, quá khứ, hiện tại trộn lẫn với nhau. Bộ phim lấy bối cảnh thị xã Lạng Sơn vừa ngay sau chiến tranh biên giới Việt-Trung. Vũ, một nhà báo, lên Lạng Sơn làm phóng sự về tình hình Lạng Sơn sau khi quân Trung Quốc tàn phá và rút về bên kia biên giới. Những ký ức của anh về Lạng Sơn, về mối tình đã xa của anh với Thanh, cô bạn gái từ thưở sinh viên, về thân phận con người trong xã hội Việt Nam lần lượt hiện về giữa một Lạng Sơn đổ nát, giữa sự hoang tàn mà chiến tranh để lại song hành cùng với sự tàn khốc và vô nghĩa của một cuộc chiến. Tuy đôi chỗ có chút khiêng cưỡng và lên gân, bộ phim có chiều sâu về tư tưởng và nghệ thuật. Điện ảnh Việt Nam, như một nghịch lý, những bộ phim ngày xưa lại được dàn dựng có tầm vóc tư tưởng và nghệ thuật hơn những bộ phim hôm nay.

Thanh, nữ nhân vật trong phim, từng hỏi: "Trách nhiệm gì cơ?" Giọng nói của nhân vật rất trong trắng và thơ ngây. Phải, trách nhiệm gì cơ? Một Việt Nam vừa mới hôm qua, nhưng không phải đã là dĩ vãng. Xã hội đã tha hóa con người, khiến con người trở nên hèn nhát hơn, đánh mất những hạnh phúc đích thực của mình như nhà báo Vũ. Sự tha hóa đó dường như là một lẽ rất tự nhiên và không ai, lúc đấy, đặt câu hỏi tại sao phải chịu trách nhiệm. "Trách nhiệm gì cơ?", câu hỏi của cô gái ngày hôm qua vẫn nhức nhối người xem hôm nay. "Chuyện nàng Tô Thị thì ra là có thật, chỉ có không hóa đá mà thôi", đấy là lời tái bút của Thanh trong bức thư gửi cho Vũ.

Phim có một chi tiết thật. Đó là sự hy sinh của một nhà báo Nhật ở Lạng Sơn. Ba mươi năm trôi qua, không biết gia đình và đồng nghiệp của nhà báo Nhật còn nhớ tới ông không. Tất nhiên câu nói của nhà báo trước khi chết, câu nói của Phu-xích, là một dàn dựng nghệ thuật. Trong phim có một ca khúc của Trịnh Công Sơn phổ lời thơ của Hoàng Phủ Ngọc Tường mà sau này tôi chẳng bao giờ được nghe ai hát. Mãi còn nơi biên giới, mây trời và ải xưa, một miền đất nắng mưa, suốt đời tôi mang nặng ...

Một số âm Việt trong Trần Cương Trung thi tập

2009-02-07T22:34:00.000-08:00

An Nam tức sự của Trần Phù được chép trong Trần Cương Trung thi tập. Đây là tập ký sự ghi chép của Trần Phù khi sang sứ Việt Nam vào thời nhà Trần. Trần Phù có ghi lại một số âm tiếng Việt bằng chữ Hán để làm ví dụ miêu tả âm tiếng Việt. Trong Kiến văn tiểu lục Lê Quý Đôn có chép lại những ghi chép này của Trần Phù. Đối chiếu bản Trần Cương Trung thi tập được chép trong Tứ khố toàn thư thì bản Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn lại chép chính xác hơn. Không biết Lê Quý Đôn có hiệu đính lại khi chép hay bản Giao châu thi tập của Trần Phù mà Lê Quý Đôn chép chính xác hơn bản trong Tứ khố toàn thư. Điều này cũng dễ hiểu vì những người biên soạn Tứ khố toàn thư có thể không biết tiếng Việt nên có thể đã chép không đúng và không biết để hiệu đính lại. Ví dụ, bản Tứ khố toàn thư chép "trời" được nói là "bột vị", trong khi Kiến văn tiểu lục chép là "bột mạt". Chữ "vị" (未) và chữ "mạt" (末) khá giống nhau nên có thể chép nhầm. Bản Tứ khố toàn thư chép "đất" được nói là "yên" (烟), trong khi bản Kiến văn tiểu lục chép là "đát"(怛). Rõ ràng âm "đát" chính xác hơn âm "yên". Hai chữ này viết rất khác nhau và không rõ tại sao lại nhầm lẫn đến vậy. Nhưng cũng có thể nhận thấy Tứ khố toàn thư đã chép từ bản không được tốt vì đã để khuyết cách nói chữ "mây". Ngoài ra cũng phải nói rằng những ghi chép về ngữ âm của Trần Phù cũng chỉ tương đối vì đây không phải là ghi chép chính âm hay thiết âm. Khó có thể lấy những ghi chép này của Trần Phù để phục hồi lại cách phát âm của người Việt thời Trần.

Ghi chép về chữ mạt

2009-02-06T22:57:00.000-08:00

1. Cổ Tráng tự tự điển và Thuyết văn cùng cho nghĩa như nhau.
2. Phát âm theo tiếng Choang là: bo:t
3. Phát âm Hán cổ điển không thay đổi: mạt

Cổ Tráng tự là một dạng chữ như chữ Nôm, dựa trên Hán tự để biểu âm và biểu ý cho tiếng Choang, ngôn ngữ phổ biến ở vùng Quảng Tây.

Chuyện khai thác bôxit ở Tây Nguyên

2009-02-05T22:14:00.000-08:00

Trong thời gian gần đây có thể quan sát thấy dư luận xã hội ngày càng có trọng lượng và đã có thể thay đổi một số chính sách của chính quyền. Ở cấp độ cao, cấp độ Chính phủ, có thể thấy như việc dừng dự án xây dựng nhà máy thép Posco ở vịnh Vân Phong. Ở cấp độ thấp hơn, có thể thấy như việc dừng dự án xây dựng trung tâm thương mại ở chợ Âm phủ ở Hà Nội, hay bộ Y tế dừng một số tiêu chuẩn sức khỏe trong cấp bằng lái xe. Dư luận xã hội không chỉ thể hiện qua các phương tiện truyền thông chính thống ở trong nước, mà còn thể hiện qua cả các phương tiện truyền thông không chính thống hay không được coi là chính thống. Ví dụ rõ nhất là sức ép buộc chính quyền phải dần dần công khai hóa hiệp định biên giới Việt - Trung. Tuy vậy cũng có những trường hợp dư luận xã hội đã không thay đổi được chính sách đã hoạch định của chính quyền, ví dụ như chuyện xây nhà Quốc Hội hay chuyện mở rộng Hà Nội. Trong cả hai trường hợp này chính sách đã được hoạch định ở cấp cao nhất trong hệ thống chính trị Việt Nam, cấp Bộ Chính trị. Như vậy có thể tạm kết luận rằng dư luận xã hội mới có ảnh hưởng tới cấp tỉnh, bộ và Chính phủ (chợ Âm phủ, bằng lái xe, vịnh Vân Phong) và chưa có tác động lên cấp cao hơn, cấp Bộ Chính trị.

Dự án khai thác quặng bôxit ở Tây Nguyên sẽ là ví dụ cho thấy dư luận xã hội có khả năng thay đổi chính sách đã hoạch định của Bộ Chính trị hay không. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho biết dự án này đã được nêu ra trong Nghị quyết Đại hội X và Bộ Chính trị đã nghe 3 lần. Đây là một thông tin cực kỳ thú vị. Bởi vì đọc lại Báo cáo chính trị Đại hội X người ta không tìm thấy chi tiết cụ thể, tuy Báo cáo về phương hướng nhiệm vụ phát triển kinh tế giai đoạn 2006-2010 tại Đại hội X có một chi tiết nhỏ nhắc tới. Tuy nhiên bản Tuyên bố chung Việt - Trung trong chuyến viếng thăm Trung Quốc của ông Nông Đức Mạnh lại có một chi tiết cụ thể về dự án này và rõ ràng hơn bản báo cáo tại Đại hội X: "Hai bên tăng cuờng hợp tác trong các dự án như: Bôxit Đắc Nông, các dự án trong khuôn khổ “Hai hành lang, một vành đai kinh tế” và các dự án lớn khác." Tuyên bố chung này là bản cam kết chính trị ở cấp cao nhất. Như vậy có thể dự đoán trước lần này dư luận xã hội lại sẽ thất bại. Tuy nhiên tiết lộ của ông Dũng rằng Bộ Chính trị đã 3 lần nghe vấn đề này cho thấy phương pháp làm việc của Bộ Chính trị. Không biết Bộ Chính trị đã nghe ai, bởi vì chính ông Dũng lại cho biết sắp tới mới tổ chức hội thảo về vấn đề khai thác quặng này. Bộ Chính trị có thể ra kết luận trước khi hội thảo khoa học được tổ chức không? Có tôn trọng khoa học hay không thể hiện ở việc làm chứ không phải chỉ ở lời nói.

Tuy vậy câu chuyện khai thác quặng này lại cho thấy một khía cạnh chính trị khác. Trước đây, báo Đại đoàn kết đăng thư ông Võ Nguyên Giáp về chuyện xây nhà Quốc hội thì bị kiểm thảo và là một lý do khiến ông Lý Tiến Dũng bị mất chức Tổng biên tập theo như những lời truyền miệng trong dân gian. Lần này báo chí đăng thư ông Võ Nguyên Giáp không bị sao, và ông Nguyễn Tấn Dũng đã thừa nhận đã đọc thư. Cấp độ của hai vụ việc, nhà Quốc hội và khai thác quặng, đều ở mức độ cao nhất, đã được Bộ Chính trị quyết, nhưng ứng xử của chính quyền lại cho thấy khác nhau. Ở đây chắc không phải Ban Tuyên giáo đã thay đổi quan điểm, bởi vì cả hai vụ việc đều xảy ra dưới trướng ông Tô Huy Rứa. Vậy vấn đề này phải hiểu như thế nào? Có phải đây chính là một mưu kế chính trị? Vấn đề khai thác quặng có liên quan tới Trung Quốc sẽ là một vấn đề cực kỳ nhạy cảm. Theo những lời đồn đại trong dân gian, hiệp định biên giới Việt - Trung đã góp phần tiễn đưa ông Lê Khả Phiêu ra khỏi sân khấu chính trị Việt Nam. Vậy lần này đến lượt ai? Dường như ông Dũng muốn cho thiện hạ thấy rằng ông không thể quyết định việc khai thác quặng mà là ông buộc bị phải làm thế.

Mọi suy diễn đều xám xịt và chúng ta chỉ có thể ngồi xem và khớp dần suy luận mà thôi.

Chuyện cũ xem lại

2009-02-04T21:37:00.000-08:00

Tôi đang nghĩ về một chuyện cũ. Chuyện ông Nguyễn Quốc Kỳ, được bổ nhiệm làm Q. Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch, sau đó bị phát giác chuyện nhận hối lộ 18 năm trước nên không được bổ nhiệm nữa. Thông tin lưu trữ cho thấy dầu dây mối nhợ bắt nguồn từ báo Thanh niên. Theo báo Thanh niên, ngày 27.3.2008 ông Kỳ được bổ nhiệm làm Q. Tổng cục trưởng. Ngày 12.4 báo Thanh niên đăng bài phỏng vấn ông Kỳ về du lịch Việt Nam. Sau đó báo Thanh niên nhận được phản ứng của bạn đọc về chuyện bổ nhiệm ông Kỳ, và đăng chuyện cũ của ông Kỳ vào ngày 4.5. Sau đó câu chuyện trở nên ầm ĩ.

Thoạt tiên có thể nghĩ rằng nếu như ông Kỳ không trả lời phỏng vấn thì có lẽ chuyện của ông không bị khui ra. Song tôi lại không nghĩ như vậy. Tuy không có bằng chứng nhưng linh cảm của tôi cho thấy rằng chuyện này có lớp lang, kịch bản. Chuyện ông Kỳ trả lời phỏng vấn chỉ là một cái cớ. Tôi không thể truy nguyên được vấn đề này vì các thông tin trên báo chí không cung cấp những chuyện bên trong và đằng sau nếu có. Nhưng cũng không phải là không có. Ví dụ báo Thanh niên ngày 7.5 cho biết chuyện cũ của ông Kỳ đã được đề cập trước khi công bố quyết định bổ nhiệm.

Nhưng bây giờ thử liên kết các vấn đề lại: báo Thanh niên - tổng cục Du lịch. Có gì không ổn ở đây không? Tại sao chuyện của Tổng cục Du lịch lại tới báo Thanh niên mà không phải tới báo khác? Tôi luôn nghĩ các câu chuyện không phải một sớm một chiều xảy ra ngẫu nhiên. Đi trên sương phải nghĩ chuyện băng giá tới. Trải rộng vấn đề, liên kết các sự kiện với nhau có khi thu được những bức tranh hữu lý không chỉ của những chuyện hôm qua mà cả của những chuyện hôm nay. Nhưng tại sao lại phải quan tâm những chuyện như thế này? Chẳng phải "lũng đoạn" thông tin là vấn đề hấp dẫn hay sao? ["lũng đoạn" trong một số trường hợp không có nghĩa là lũng đoạn như trong từ điển mà có một nghĩa nào đấy].

Bằng mặt có bằng lòng?

2009-02-03T18:36:00.000-08:00

Năm nay dịp kỷ niệm ngày thành lập Đảng 3-2 báo chí dường như im ắng. Phần lớn báo chí chỉ thông tin một số hoạt động có liên quan tới các cựu lãnh đạo. Tôi chú ý đến 2 tin sau: một tin trao tặng ông Đỗ Mười huy hiệu 70 tuổi Đảng và hai là Chính phủ lắng nghe ý kiến của các cựu lãnh đạo. Bạn đã đọc xong 2 tin này chưa? Bạn có thấy có điểm gì chú ý không? Thực chất, thông tin chính của hai tin này chẳng có gì đáng quan tâm. Điểm tôi quan tâm là những chi tiết phụ. Cả 2 tin đều cho biết thời gian diễn ra là sự kiện là chiều 3-2 ở hai địa điểm khác nhau, Văn phòng TW Đảng và TT hội nghị quốc tế. Tất nhiên một buổi chiều cũng khá dài đủ thời gian cho hai sự kiện xảy ra. Nhưng ở sự kiện đầu, có mặt ông Lê Khả Phiêu, ông Nguyễn Minh Triết, ông Nguyễn Phú Trọng nhưng không thấy tên ông Nguyễn Tấn Dũng. Ở sự kiện thứ hai có mặt ông Nguyễn Tấn Dũng nhưng không có mặt ông Lê Khả Phiêu. Tất nhiên ông Triết, ông Trọng không có mặt vì các ông này không phải là thành viên Chính phủ. Ông Phiêu là cựu lãnh đạo nhưng không hiểu tại sao không có mặt. Cũng không hiểu tại sao ông Dũng ở Hà Nội mà không có mặt trong lễ trao huy hiệu cho ông Mười. Dù gì ông Mười cũng từng là Thủ tướng Chính phủ trước ông Dũng. Nếu quan sát kỹ hơn nữa sẽ thấy dường như ông Phiêu chỉ thân cận với ông Triết (xem sự kiện APEC ở Hà Nội). Một buổi chiều, tuy đủ thời gian cho 2 sự kiện, nhưng nó cũng cho thấy đấy là các sự kiện mang tính trình diễn vì thời gian hạn chế. Vậy tại sao ông Dũng cần phải trình diễn gặp mặt các cựu lãnh đạo? Một buổi chiều các cựu lãnh đạo phải di chuyển tới hai nơi. Ai bảo các chính khách Việt Nam không biết chạy sô?

Ải Nam quan có thuộc Việt Nam?

2009-02-01T02:01:00.000-08:00

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Vũ Dũng nói: "Theo các tài liệu lịch sử đang được lưu giữ, Trấn Nam Quan hay còn gọi là Ải Nam Quan đều nằm bên phía Trung Quốc". Bloger Ginola cho rằng không có tài liệu nào của Việt Nam nói rằng Ải Nam quan thuộc về Trung Quốc. Tôi dẫn Đại Nam nhất thống chí như chép ở dưới đây.

Đại Nam nhất thống chí chép: "Cửa [Nam Giao] này dựng từ năm Gia Tĩnh nhà Minh, đến năm Ung Chính thứ 3 nhà Thanh, án sát tỉnh Quảng Tây là Cam Nhữ Lai tu bổ lại; có tên nữa là "Đại Nam Quan", phía đông là một dải núi đất, phía tây là một dải núi đá, đều dựa theo chân núi xây gạch làm tường, gồm 119 trượng, cửa quan đặt ở giữa, có biển đề ba chữ "Trấn Nam quan", dựng từ năm Ung Chính thứ 6 triều Thanh, có một cửa, có khóa, chỉ khi nào có công việc của sứ bộ mới mở. Bên trên cửa có trùng đài, biển đề 4 chữ "Trung ngoại nhất gia", dựng từ năm Tân Sửu đời Càn Long nhà Thanh. Phía bắc cửa có Chiêu Đức đài, đằng sau đài có Đình tham đường (nhà dừng ngựa), của nước Thanh; phía nam có Ngưỡng Đức đài, của nước ta, bên tả bên hữu đài có hai dãy hành lang, mỗi khi sứ bộ đến cửa quan, thì dùng chỗ này làm nơi tạm nghỉ" [tập 4, trang 385, NXB Thuận Hóa năm 1997].

Như vậy Đại Nam nhất thống chí chép rất rõ Trấn Nam quan thuộc về Trung Quốc và do người Trung Quốc xây và tu bổ. Phía nam Trấn Nam quan có Ngưỡng Đức đài mới thuộc về Việt Nam.

Sau đấy Ginola dẫn Vân Đài loại ngữ của Lê Quý Đôn: "Phía bắc nước ta giáp với TQ có 3 cửa ải : Mạn trên có Thủy khẩu quan thuộc tỉnh Cao Bằng
Mạn giữa có Bình nhi quan thuộc huyện Thất Khê
Mạn dưới có Trấn Nam quan (có lúc gọi là ải Pha Lũy, Trấn Nam Giao, Mục Môn Quan, Ải Nam Quan, hay Hữu Nghị Quan) thuộc tỉnh Lạng Sơn
3 cửa ải ấy là nơi quan hệ trọng yếu để ngăn ngừa quân địch".

Lê Quý Đôn chỉ nói rằng phía bắc nước ta giáp với cửa ải Trấn Nam quan. Ông không hề nói Trấn Nam quan thuộc về Việt Nam.

Tiếp theo Ginola nói tiếp: "Cũng trong Đại Nam Nhất Thống Chí, sau khi mô tả ải Nam Quan, các sử quan nhà Nguyễn đã đưa ra nhận xét như sau: "Trấn Nam Quan không rõ bắt đầu từ triều đại nào, trong Nam sử cũng như Bắc sử đều không có minh văn". Vậy làm sao anh có thể căn cứ vào tài liệu này (Đại Nam Nhất thống chí) để khẳng định Ải Nam Quan thuộc về Trung Quốc?
Từ nhỏ chúng tôi đã được học "Nước Việt Nam bắt đầu từ Ải Nam Quan...", nếu anh không học như vậy thì tôi biết phải chứng minh từ đâu cho anh rõ!"

Ở đây Đại Nam nhất thống chí chỉ nói rằng Trấn Nam quan không rõ bắt đầu từ triều đại nào, chứ không nói Trấn Nam quan là của Việt Nam vì ở trên đã viết rất rõ Trấn Nam quan do người Trung Quốc xây và tu bổ. Câu nói "Nước Việt Nam bắt đầu từ Ải Nam quan" cũng không khẳng định Ải Nam quan thuộc về Việt Nam. Câu nói này chỉ nói đến một cái mốc, từ phía nam Ải Nam quan là đất Việt Nam, còn cái ải có thuộc Việt Nam hay không thì câu nói đấy không đề cập tới.

Tôi ghi lại đây để làm tư liệu. Sự thật phải dựa trên những tư liệu lịch sử chứ không phải dựa trên cảm tính.

Phép thử

2009-01-31T02:00:00.000-08:00

Báo Du lịch số xuân Kỷ Sửu có bài viết Tản mạn cho đảo xa. Đây là bài viết đầu tiên của báo chí Việt Nam viết về cuộc biểu tình của thanh niên Việt Nam hồi cuối năm 2007 phản đối Trung Quốc. Trong bài viết có đoạn:

"Những ngày cuối năm 2007 đầu năm 2008, lần đầu tiên kể từ sau ngày thống nhất đất nước, thanh niên Việt Nam đã xuống đường để bày tỏ lòng yêu nước khi Trung quốc công khai thể hiện dã tâm trên hai quần đảo Hoàng Sa-Trường Sa. Dẫu rằng vì nhiều lý do, những lần xuống đường đó không được báo chí trong nước thông tin rộng rãi. Dẫu rằng những tấm lòng yêu nước trong sáng, sự hiên ngang khí phách kia không được ngợi ca công khai… nhưng người ta sẽ phải nhớ rằng tấm lòng nhiệt tình với đất nước của thanh niên trí thức trẻ sẽ không bao giờ thay đổi."

"Nếu có “kẻ xấu” nào đó “kích dộng” người ta đi biểu tình vì yêu nước, ta nên tôn trọng những “kẻ xấu” này. Ngược lại, khi “người tốt” tìm cách ngăn cản sự biểu lộ đầy phẫn uất một cách chính đáng của người dân vì chứng kiến đất mẹ bị xâm phạm, thì hẳn những kẻ vẫn mạo xưng “người tốt” này cần phải được xem lại. Khi mà kẻ tham lam ở phương Bắc không chỉ thể hiện sự bá quyền trên các văn bản tuyên bố mà chuyển qua hành động đầu tư, khai thác dầu khí ngay trong khu vực lãnh hải của chúng ta thì sự sát cánh của nhân dân và Nhà nước lại càng cần kíp hơn bao giờ."

Bên cạnh bài viết này tờ Du lịch còn đăng trích đoạn kịch thơ Hận Nam quan của Hoàng Cầm. Đây là một hiện tượng rất thú vị trong làng báo Việt Nam, đặc biệt vào đúng thời điểm ông Tô Huy Rứa vừa được vào Bộ Chính trị. Chưa rõ phản ứng của Ban Tuyên giáo như thế nào, nhưng bài báo dường như là một phép thử không chỉ với Ban Tuyên giáo mà với cả Bộ Công an hay những người không tán thành biểu tình. Trong một xã hội với những sắc thái đặc biệt như Việt Nam, phép thử là một bước thăm dò phản ứng của chính quyền để có những đối sách tiếp tục. Nhưng vấn đề mấu chốt ai hay lực lượng nào đang dò phép thử này?

Những lỗi lầm trong dịch thuật

2009-01-30T19:57:00.000-08:00

Khi bàn luận về dịch thuật, Nabokov chia các lỗi lầm trong dịch thuật thành ba cấp độ khác nhau. Cấp độ thấp nhất và dễ tha thứ nhất là lỗi lầm do nhầm lẫn hay trình độ hiểu biết kém. Đây là lỗi lầm mang thuộc tính con người. Cấp độ thứ hai là người dịch cố tình bỏ qua từ ngữ hay đoạn văn, không mất công tìm hiểu chúng hay cho rằng chúng không phù hợp với độc giả. Người dịch đã cho rằng mình hiểu rõ tác giả nên làm như vậy nhưng thực ra người dịch đã không hiểu tác giả. Cấp độ lỗi lầm thứ ba, mức độ cao nhất mà Nabokov gọi là tội ác, là người dịch đã biến đổi tác phẩm để nó phù hợp với nhận thức hay định kiến của một nhóm công chúng nào đó.

Cấp độ lỗi lầm thấp nhất trong dịch thuật là những sai sót mà chúng ta hay thấy trong các bài báo phê bình các tác phẩm dịch như dịch từ này chưa đúng, câu này dịch sai hay dịch chưa chuẩn, hay "Tây" quá, ví dụ như tôi phê bình bản dịch Những kẻ thiện tâm. Thoạt tiên có thể nghĩ đây là lỗi lớn. Nhưng xét trên khía cạnh nhân cách thì đây lại là lỗi nhỏ nhất và dễ bỏ qua nhất, bởi vì những sai sót đấy thuộc về thuộc tính con người.

Cấp độ lỗi lầm thứ hai trong dịch thuật là cố tình bỏ qua tìm hiểu ngữ nghĩa những gì tác giả viết. Người dịch hoặc bỏ qua nó, hoặc biến đổi nó và cho rằng làm như vậy là tốt cho độc giả. Ví dụ lỗi lầm ở mức độ này là cách dịch tên tiểu thuyết Suite Francaise của Nemirovsky thành Bản giao hưởng Pháp. Có lẽ, người dịch chắc chắn biết rằng suite không phải là bản giao hưởng, nhưng cho rằng cái tên Tổ khúc Pháp không phù hợp với độc giả Việt Nam nên đã đổi tổ khúc thành bản giao hưởng. Với cách làm như vậy người dịch đã giết chết cách nhận ra cấu trúc tiểu thuyết khi người đọc đọc tiểu thuyết. Một cấu trúc tổ khúc với 5 phần là ý định xây dựng tiểu thuyết của Nemirovsky. Đây là một lỗi lầm nặng, chỉ cách tội ác có một bước chân.

Tội ác trong dịch thuật là lỗi lầm dịch thuật ở cấp cuối cùng theo Nabokov. Ví dụ tội ác này như bản dịch bài diễn văn nhậm chức của Tổng thống Hoa Kỳ Obama đã bị cắt xén để phù hợp với nhận thức, định kiến hay quan điểm của một nhóm người nào đó. Đây là lỗi dịch thuật không thể tha thứ, bởi vì nó đã hình thành một tội ác, tội ác làm băng hoại nhân cách con người. Những tội ác trong dịch thuật này thường không thấy mấy ai đề cập hay phê bình trên báo chí, nhưng mức độ nguy hại của nó lại lớn nhất và khủng khiếp nhất. Thử so sánh tội ác trong dịch thuật này với tội ác Lò thiêu người trong chiến tranh thế giới thứ hai. Thoạt tiên có thể nghĩ tội ác trong dịch thuật này đâu có làm chết ai, chẳng là gì so với lò thiêu người. Nhưng xét trên mức độ nhân cách sẽ thấy tội ác trong dịch thuật kiểu này và tội ác trong lò thiêu người không khác gì nhau về nhân tính, cùng thực thi ý chí của một cá nhân hay của một nhóm người mà không cảm thấy sự cần thiết của một tinh thần phê phán hay một tinh thần luân lý. Nói một cách khác đây chính là tội ác liên quan đến sự băng hoại của siêu ngã, giống như nhân vật chính trong Những kẻ thiện tâm. Vậy tội ác trong dịch thuật có thể không bị trừng phạt không? Tôi nghĩ chắc chắn sẽ bị trừng phạt không ở dạng này thì ở dạng khác, không ở đời này thì ở đời khác. Ngày phán xét chắc chắn sẽ đến chỉ có điều có thể không nhận ra những bước chân rất gần của nó.

Vấn đề siêu ngã trong Những kẻ thiện tâm

2009-01-29T21:20:00.000-08:00

Vấn đề mấu chốt trong tiểu thuyết Những kẻ thiện tâm của Littell là vấn đề siêu ngã. Siêu ngã là chiếc chìa khóa để khai phá nhân vật trong cuốn tiểu thuyết này.

Siêu ngã là một trong ba thành phần của nhân cách con người. Đó là bản ngã (Id), ngã (ego) và siêu ngã (superego). Bản ngã là phần cốt lõi vô thức của nhân cách, là nguồn gốc của tất cả năng lực tâm lý và tạo ra những thành tố nguyên thủy của nhân cách. Bản ngã hoạt động trên nguyên tắc khoái lạc tình dục và có thể tạo ra những hành vi khủng khiếp. Ngã là phần nhân cách liên kết với thực tế. Ngã phát triển trên cơ sở bản ngã và đảm bảo những xung lực của bản ngã thể hiện ở những hành vi chấp nhận được trong thực tế. Siêu ngã là phần nhân cách liên kết con người với xã hội với tất cả những chuẩn mực và tư tưởng đạo đức, tức là ý thức về đúng và sai của hành vi con người. Siêu ngã tiếp nhận những chuẩn mực đạo đức từ cha mẹ và xã hội. Siêu ngã ngăn cản những hành vi không chấp nhận được của bản ngã và chiến đấu để ngã tuân theo những nguyên tắc lý tưởng hơn là nguyên tắc thực tiễn. Nhờ có siêu ngã mà con người biết được những hành vi đúng, sai, chấp nhận được hay không chấp nhận được.

Trong Những kẻ thiện tâm siêu ngã bị tha hóa và sa đọa. Chính vì vậy mà các hành vi của nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết, Aue, trở nên tàn bạo, lạnh lùng, không một chút hối hận về nhân tính. Đây chính là điều khủng khiếp khi đọc cuốn tiểu thuyết này. Tại sao siêu ngã bị tha hóa và sa đọa? Có hai nguồn gốc. Một xuất phát từ xã hội, và nguồn gốc còn lại xuất phát từ cha mẹ. Xã hội mà Aue sống là cái xã hội mà con người mất khả năng định vị đúng sai về nhân tính. Ở cái xã hội đấy, trong chuẩn mực đạo đức bỗng chốc người Do Thái không còn phải là con người và bị đối xử như một giống vật. Chính điểm này đã hủy hoại phương hướng đạo đức mà siêu ngã cần phải tiếp nhận. Những vấn đề này cũng được Aue suy nghĩ (trang 71-76 tập II), và thậm chí là bàn luận với Eichmann (trang 42-43 tập II), nhưng cũng đã muộn. Nguồn gốc tha hóa thứ hai xuất phát từ cha mẹ. Cả thời niên thiếu Aue sống thiếu cha, và người mẹ đã không đảm bảo một chuẩn mực đạo đức để siêu ngã của Aue tiếp nhận. Sự sa ngã của siêu ngã của Aue không chỉ thể hiện qua mức độ hành vi thực tế, mà còn thể hiện cả ở mức độ tiềm thức như trong những con mộng mị của Aue. Những cơn mộng mị triền miên, mất khả năng định vị đúng sai, tốt xấu như cơn mộng mị trong chương Air những cục phân nhảy múa như thức ăn.

Sự sa ngã của siêu ngã là một khám phá lớn của tiểu thuyết Những kẻ thiện tâm. Đặc biệt sự sa ngã đó liên quan mật thiết tới thiết chế xã hội. Một thiết chế xã hội, hình thành từ những nguyên tắc dân chủ, đã tha hóa và làm sa đọa siêu ngã, không phải là hủy hoại những kẻ thù của thiết chế đấy, như người ta tưởng, mà là hủy hoại chính những con người nòng cốt của nó. Đọc Những kẻ thiện tâm, tôi không khỏi không nghĩ về xã hội Việt Nam đương đại, và vấn đề siêu ngã đang diễn ra hàng ngày hàng giờ trước mắt chúng ta, những vấn nạn như vặt hoa, phá phố hay những đề phức tạp hơn ở hình thức này nay hình thức khác, nơi mà những chuẩn mực ứng xử đạo đức đã bị hủy hoại một cách trực diện và không biết liệu có còn hy vọng gì không để vực lại siêu ngã. Nếu không còn hy vọng, một Aue Việt Nam sẽ xuất hiện không ở dạng này thì ở dạng khác. Những kẻ thiện tâm là một cảnh báo với chính chúng ta.

Về bản dịch Những kẻ thiện tâm

2009-01-28T17:42:00.000-08:00

Mặc dù không biết tiếng Pháp tôi vẫn có thể nhận ra những khiếm khuyết trong bản dịch tiếng Việt Những kẻ thiện tâm của Cao Việt Dũng. Cũng vì do không biết tiếng Pháp nên tôi chỉ có thể nhận ra những khiếm khuyết ở cấp độ thấp. Một khó khăn nữa là khi đọc tôi đã không đánh dấu những chỗ khiếm khuyết hay nghi ngờ có khiếm khuyết nên bây giờ không thể liệt kê toàn bộ. Có thể nói biên tập và người sửa bản in đã không hoàn tất công việc của mình được tốt nên tôi đã bắt gặp đôi chỗ lỗi in ấn.

Khiếm khuyết nổi bật trong bản dịch tiếng Việt là sự thiếu nhất quán trong việc phiên âm địa danh, tên người. Tôi lấy ví dụ Munich trong nguyên bản tiếng Pháp được đổi thành Muenchen của tiếng Đức, nhưng Cologne lại vẫn được giữ nguyên mà không được đổi thành Koeln. Tên người, tên địa danh Nga, Ba Lan cũng trong trường hợp tương tự. Một đằng là Matxcova, nhưng đằng khác lại là Ourals, một bên là Vasava, bên khác là Cracovie. Tôi không thích thú khi đọc "sông Đông" và cực kỳ ghét khi nhìn thấy Pouchkine, một kiểu phiên âm Việt hóa kỳ dị và một lối viết theo tiếng Pháp với "ou", với "ch", với "e" như chọc vào mắt.

Phần phụ lục vừa thiếu, vừa thừa, vừa sai. Tôi không hiểu có nhu cầu gì cần phải giải thích Muenchen là Munich [mà đã thích giải thích sao không giải thích Cracovie?]. Kompot được giải nghĩa là "món mứt hoa quả", datcha là "nhà nông thôn kiểu Nga" là sai bét. Kompot là thứ nước nấu từ quả phơi khô, datcha là kiểu nhà nghỉ ngoại ô ở Nga.

Trang 327 tập 1 có câu: "Chúng tôi trở xuống thành phố bằng Verkhii rynok, nơi những người nông dân đang hoàn thành việc chất gà qué, trái cây và rau cỏ không bán được xe bò hoặc trên lưng lũ la." Một câu có 3 khiếm khuyết. Thứ nhất phần phụ lục không giải thích Verkhii rynok, thứ hai giới từ "bằng" là một từ tối nghĩa, thứ ba thiếu giới từ "lên" [xe bò]. Đây là một ví dụ mà may mắn là tôi tìm lại được mặc dù đã không đánh dấu.

Những đặc điểm song song giữa Những kẻ thiện tâm và thần thoại Hy Lạp

2009-01-27T22:49:00.000-08:00

Bên cạnh cấu trúc tổ khúc vũ nhạc với những đặc điểm phức điệu, tiểu thuyết Những kẻ thiện tâm của Littell có những đặc điểm song song trùng với thần thoại Hy Lạp. Gạt bỏ những yếu tố hiện đại như khung cảnh chiến tranh thế giới lần thứ hai, cuộc tận diệt người Do Thái, cuộc đời của Aue, nhân vật chính của tiểu thuyết, có những đặc điểm khá giống cuộc đời của Orestes, một nhân vật trong thần thoại Hy Lạp.

Orestes là con trai của Agamemnon, vua xứ Argos và Clytemnestra. Sau chiến tranh thành Troj, Agamemnon trở về xứ sở của mình thì bị vợ là Clytemnestra câu kết với người em họ Aegisthus giết chết. Trong thời gian Agamemnon tham gia cuộc chiến thành Troj, Clytemnestra dan díu với Aegisthus, và sau khi Agamemnon bị giết họ trở thành vua và hoàng hậu xứ Argos. Orestes được cứu thoát và được gửi tới vua Strophius nuôi dưỡng. Orestes và người con của Strophius, Pylades, trở thành hai người thân mật quấn quít bên nhau. Khi trưởng thành, Orestes cùng với Pylades tìm cách báo thù cho Agamemnon. Orestes đã giết chết Aegisthus và người mẹ ruột của mình, Clytemnestra. Vì giết chết người mẹ của mình, Orestes bị các nữ thần báo thù, Erinyes, theo đuổi trừng phạt và hành hạ. Orestes trở nên điên khùng, mất trí, lang thang suốt cả năm trời. Được sự bảo trợ của thần Apollo và thiện cảm của thần Athena, Orestes được trắng án ở một tòa án thần linh ở Athen. Vì Orestes được trắng án, các nữ thần báo thù Erinyes tức giận và dọa sẽ trừng phạt cả miền Atice. Nữ thần Athena xoa dịu nỗi tức giận của các nữ thần báo thù Erinyes bằng cách hiến cho các nữ thần báo thù Erinyes một hang linh thiêng và được dân chúng Atice thờ phụng quanh năm. Các nữ thần báo thù Erinyes ưng thuận ở lại cái hang linh thiêng và trở thành các thần bảo hộ cho xứ Atice. Từ đây cái tên Erinyes, tức giận, trở thành Eumenides, nhân từ bảo vệ cho miền Atice.

Tên của cuốn tiểu thuyết Những kẻ thiện tâm có xuất xứ từ từ Eumenides. Đây chính là điểm gợi nhớ tới cuộc đời và số phận của Orestes. Người cha của Aue, nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết, tham gia cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất, trở về nhà một thời gian và sau đó đi đâu mất tích. Sự mất tích của người cha, không được tác giả dẫn giải tường minh, nhưng đối với Aue đó là lỗi của người mẹ vì người mẹ đã yêu cẩu tòa án tuyên bố người cha đã chết. Như vậy trong cuốn tiểu thuyết, người mẹ không giết người cha một cách thực tế như trường hợp của Orestes mà là giết chết trên giấy tờ. Aue luôn có cảm giác căm thù mẹ vì điểu này. Sau đó người mẹ tái giá với một người đàn ông khác. Suốt khoảng thời gian này Aue không sống cùng mẹ. Sau đấy, một lần Aue trở về thăm mẹ và người dượng, Aue đã giết chết họ. Thật ra, tác giả không viết tường minh rằng Aue đã giết họ. Ở tình huống này tác giả đã sử dụng thủ pháp vô thức và mộng mị của Aue để viết. Aue được hai người hết sức giúp đỡ và che chở, là người chị sinh đôi và người bạn Thomas. Đặc điểm này khá giống người chị Electra và người bạn Pylades của Orestes. So với thần thoại Hy Lạp, Những kẻ thiện tâm còn đi xa hơn nữa cho Aue và người chị sinh đôi có quan hệ loạn luân với nhau, nhưng lại không cho Aue và Thomas có quan hệ luyến ái thân mật như Orestes và Pylades mà để Aue có những quan hệ đồng tính với những người khác, bù lại kết thúc cuốn tiểu thuyết Aue đã giết chết Thomas. [Quan niệm về quan hệ đồng tính ở thời kỳ Hy Lạp cổ đại khác với thời kỳ hiện đại.] Nhân vật Thomas trong Những kẻ thiện tâm là một nhân vật đặc biệt, dường như là cứu tinh của Aue, một hình thức nửa thần thánh như Apollo, nửa trần tục như Pylades, trong mối quan hệ với Aue khi so sánh với Orestes. Thomas bắt buộc phải chết vì Thomas cần phải ra khỏi cuộc đời của Aue cũng giống như Apollo sẽ hết vai trò của mình khi Orestes được xóa tội. Nhưng để Thomas chết bằng bàn tay của Aue thì rất tàn nhẫn. Nhưng sự tàn nhẫn này có một lý do khác, một vấn đề thuộc về super-ego và liên quan mật thiết tới những vấn đề tiêu diệt người Do Thái đã được loại bỏ khi so sánh Những kẻ thiện tâm với thần thoại Hy Lạp.

Vấn đề Orestes rất khác với vấn đề Oedipus. Nửa đầu của Orestes cho đến khi Orestes bị các nữ thần báo thù truy đuổi khá giống với Oedipus. Tội lỗi là tội lỗi bất kể tội lỗi được thực hiện với lý do gì và phải bị trừng phạt. Nhưng nửa cuối của Orestes lại cho thấy tội lỗi có thể được ân xá với những tình tiết giảm án và sự vị tha của con người. Dường như ở đây đã có sự vắt ngang từ văn hóa Hy Lạp cổ đại tội ác - trừng phạt và văn hóa Do Thái - Thiên Chúa giáo trả thù - vị tha.

Những kẻ thiện tâm dường như là một câu chuyện về Orestes hiện đại được lồng trong bối cảnh chiến tranh thế giới thứ hai với những sắc thái khủng khiếp và sự sa đọa của super-ego, được viết trong một cấu trúc hiện đại đầy nhạc tính.

Ghi chép ban đầu về cấu trúc tiểu thuyết của Những kẻ thiện tâm

2009-01-26T21:27:00.000-08:00

Tiểu thuyết cũng giống như một bản nhạc có cấu trúc xác định. Khi nghe một bản nhạc, thông thường người nghe bị âm thanh lôi cuốn, rung động và cảm thụ âm nhạc mà không nhất thiết phải biết đến cấu trúc của bản nhạc. Nhưng nếu như người nghe nắm bắt vững chắc cấu trúc của bản nhạc, việc thưởng thức bản nhạc sẽ đạt tới mức độ sâu sắc và quá trình cảm thụ âm nhạc sẽ trở nên tuyệt mỹ. Cũng giống như vậy, một cuốn tiểu thuyết có thể lôi cuốn người đọc và người đọc không cần thiết phải biết đến cấu trúc của cuốn tiểu thuyết mà vẫn thưởng thức được. Nhưng nếu người đọc khám phá được cấu trúc của cuốn tiểu thuyết thì việc thưởng thức cuốn tiểu thuyết sẽ trở nên sâu sắc, trọn vẹn và cực kỳ hấp dẫn. Cũng giống như bạn thăm quan một tòa lâu đài, vẻ đẹp của các phòng ốc của tòa lâu đài lôi cuốn bạn đi từ phòng này sang phòng khác. Nhưng nếu bạn không biết kiến trúc của tòa lâu đài, bạn có thể lạc lối trong đó và không thể thưởng thức trọn vẹn vẻ đẹp của tòa lâu đài.

Cuốn tiểu thuyết Những kẻ thiện tâm của Littell có cấu trúc tương đối dễ nhận thấy. Đề mục các chương của cuốn tiểu thuyết giúp người đọc có thể xác định cấu trúc của cuốn tiểu thuyết. Các chương có tên lần lượt là: Toccata, Allemande, Courante, Sarabande, Menuet, Air, Gigue. Ngoại trừ chương đầu tiên Toccata, các chương còn lại mang tên các khúc nhạc múa và tạo thành một tổ khúc cho dàn nhạc. Air tuy không phải là nhạc múa nhưng trong các tổ khúc Air cũng được đưa vào làm tăng tính biểu cảm. Toccata thông thường không nằm trong cấu trúc của tổ khúc. Toccata đóng vai trò của một Prelude, khúc dạo đầu, của một bản Fugue. Toccata khác Prelude của một tổ khúc ở chỗ Toccata có cấu trúc của bản Fugue, có nghĩa là Toccata có cấu trúc phức điệu. Như vậy có thể thấy ở đây, chương đầu tiên, Toccata, vừa đóng vai trò của một Prelude của một tổ khúc, vừa thông báo tính chất phức điệu sẽ xuất hiện trong tổ khúc. Cấu trúc tổ khúc này rất giống các tổ khúc Baroque với những đại diện như Couperin, Rameau, Bach. Những kẻ thiện tâm, như vậy, là một tổ khúc phức điệu.

Chương đầu tiên của cuốn tiểu thuyết, Toccata, cho thấy nó đóng vai trò của một Prelude, trong âm nhạc là khúc dạo đầu, trong tiểu thuyết là chương giới thiệu hay chương mở đầu. Chương này giới thiệu về nhân vật chính duy nhất của tác phẩm. Nhưng khác với các chương mở đầu thông thường thường thấy, chương này gần như tổng kết cả cuốn tiểu thuyết, cả cuộc đời của nhân vật chính. Các ý cơ bản trong cuốn tiểu thuyết lần lượt xuất hiện trong chương này như những bè xuất hiện trong một bản Toccata. Bè về chiến tranh, về tiêu diệt người Do Thái, bè về cuộc sống riêng tư với những uẩn khúc của nhân vật. Các bè - chủ đề này cho thấy chương đầu tiên có cấu trúc khá chính xác với hình thức phức điệu của Fugue. Các bè này sẽ lần lượt được mô phỏng tái lập ở các chương sau. Sự nhắc lại nhiều lần một ý cơ bản - chủ đề hay bè - cho phép khai thác hình tượng đặc biệt sâu sắc và toàn diện với những đặc điểm, trạng thái, màu sắc khác nhau của nó. Sự tăng dần cường độ và mở rộng phạm vi của bè tạo cho tác phẩm một hình thức phức điệu có sức phát triển nội tại độc đáo. Đây chính là đặc điểm rất lôi cuốn, hấp dẫn của Những kẻ thiện tâm.

Với cấu trúc của một tổ khúc, các chương tiếp theo của cuốn tiểu thuyết cũng có cấu trúc tương phản. Trong âm nhạc Allemande có nhịp điệu chậm vừa, Courante có nhịp điệu sinh động, Sarabande có nhịp điệu rất chậm, Gigue có nhịp điệu rất nhanh. Trong Những kẻ thiện tâm, chương hai, Allemande, khá dài, chậm rãi kể về những ngày đầu của chiến tranh trên đất Nga, về vấn đề Do Thái nảy sinh ở phần đất chiến tranh này. Chương tiếp theo, Courante, ngắn hơn nhiều kể về cuộc chiến sa lầy ở Stalingrad, như một tương phản với chương trước nó, Allemande. Chương tiếp theo, Sarabande, cũng ngắn, nhưng nhịp điệu của nó rất chậm, xoay quanh những ngày tháng vô vị dưỡng thương, kiếm việc, nhưng trong cái vô vị đó một hành vi tội ác khủng khiếp nhất đã xảy ra. Chương cuối cùng, Gigue, kết thúc rất nhanh như vừa mới bắt đầu. Cuốn tiểu thuyết kết thúc rất đột ngột như kết thúc của điệu múa Gigue. Chương thứ 5 là Menuet điệu múa vòng khá dài. Điệu Menuet lộng lẫy, trịnh trọng mang tính thượng lưu. Chương này trong cuốn tiểu thuyết trình bày những hoạt động của nhân vật chính ở tầm cao, không trực tiếp hành động dẫn đến tội ác, nhưng tính tàn bạo lạnh lùng vẫn tràn ngập các trang sách. Giữa các chương mang tính chất nhạc múa, chương thứ 6, Air, là một chuyển biến rất đặc sắc. Trong âm nhạc, Air là một hình thức ca khúc, làm nhiệm vụ diễn tả nội tâm, tư tưởng, tình cảm của nhân vật. Air không có xu hướng truyền đạt quá trình diễn biến tâm lý tới tất cả sắc thái mâu thuẫn và thăng trầm của nhân vật. Air chỉ nói lên điều chủ yếu, cốt lõi, cơ bản nhất của tư tưởng, tình cảm của nhân vật. Trong cuốn tiểu thuyết, chương này rất ngắn, và đúng là một khúc ca, Air, về tình cảm của nhân vật - tình yêu.

Chiều ba mươi

2009-01-24T21:31:00.000-08:00

Chiều ba mươi này tôi ở Hà Nội. Thế là không còn phải cảm thán Nhất niên tương tận dạ / Vạn lý vị quy nhân như những lần khác. Những lần xa Hà Nội đó chỉ có nửa rèm tuyết ngậm bốn bề tối om. Có năm tôi ngồi cặm cụi dịch những bài thơ Trừ tịch, như thấy những nỗi niềm hoài cảm của những thân phận con người. Tôi rất thích đọc thơ chữ Hán tuy chữ Hán tôi vẫn chưa thông thạo, nhiều câu, nhiều chữ cũng không hiểu cặn kẽ. Nhưng âm hưởng Hán-Việt rất kỳ lạ, vừa như thân quen, vừa như lạ lẫm hàm xúc, không giải thích được. Như tương tận dạ, ba chữ đơn giản nhưng như chứa cả một nỗi niềm hoài cảm tha hương.

Trời Hà Nội đổ lạnh. Thời tiết rất hợp vì ngày mai chắc sẽ ấm hơn hôm nay. Cái lạnh se se của một ngày đông năm cùng tháng tận. Cái lạnh này rất khác với cái lạnh ở những xứ sở tuyết rơi. Khác nhau như thế nào tôi cũng không biết phải giải thích ra sao. Không thể đem nhiệt độ, độ ẩm, sức gió ra so sánh được. Nhưng rõ ràng là khác cảm thấy ngay trên làn da khuôn mặt. Tôi mới hiểu tại sao những người xa Hà Nội cứ đau đáu về một cái rét cuối đông. Tết cứ phải lạnh, nóng là hỏng cả Tết.

Tết Hà Nội đã phai nhạt khác xưa. Hồi còn nhỏ tôi vẫn nhớ hay đọc Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ / Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh. Cây nêu, tràng pháo đã là quá vãng xa xôi. Chẳng biết bao giờ lại được nghe pháo nổ ở Hà Nội. Tôi vẫn có thể nghe pháo nổ đêm 31 ở nước ngoài, nhưng ở Hà Nội thì viển vông quá. Câu đối đỏ cũng chẳng mấy ai chơi. Ở Hà Nội ít nhà có cổng, cửa cũng là cổng luôn, mà có cổng cũng chẳng thấy mấy ai dán câu đối. Dán ở trong nhà thì không được đẹp. Thịt mỡ, dưa hành, bánh chưng không còn phải là món ăn hấp dẫn. Mỗi nhà chắc vẫn có cho có lệ không còn háo hức như những ngày xuân xa xưa.

Người xưa nói Niên niên tuế tuế hoa y cựu / Tuế tuế niên niên nhân bất đồng. Tôi thấy ở Hà Nội ngay cả hoa cũng không còn y cựu nữa. Người xưa rất thích hoa phải y cựu như đào hoa y cựu tiếu đông phong. Vạn vật biến thiên sao hoa cứ phải còn như cũ? Chắc không phải là hoa. Hoa đấy là thời gian đã mất. Thời gian đã mất lúc nào cũng như nhau. Và những hoài niệm về thời gian đã mất cứ triền miên theo năm tháng.

Viên tướng

2009-01-23T03:38:00.000-08:00

Đây là 3 bức thư pháp về cùng một chủ đề của cùng một tác giả, Torei Enji, người Nhật ở thế kỷ 18. Tôi biết các bức thư pháp này qua blog của bác Tung. Cả 3 bức thư pháp cùng thể hiện một vòng tròn, được gọi là Viên tướng với hàng chữ Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn. Vòng tròn Viên tướng để diễn tả tánh không, diễn tả cái mà không thể diễn tả. Bức thư pháp đầu tiên không tạo ra ấn tượng mạnh cho tôi. Bức thư pháp thứ hai có ấn tượng mạnh hơn. Vòng Viên tướng rất mạnh mẽ, dứt khoát, như lồi trên mặt giấy. Nhưng vòng Viên tướng này không liên tục, có điểm khởi đầu và kết thúc. Bức thư pháp cuối cùng có ấn tượng mạnh nhất. Một vòng Viên tướng liên tục, bất tận, không mệt mỏi như chứa đựng trong đấy cả trời đất và cõi nhân sinh. Đây là những bức thư pháp rất kỳ lạ. Làm sao tôi có thể tiệm cận tới được cảm xúc của tác giả lúc viết? Tôi cảm thấy dường như không thể giải thích được và chỉ có thể cảm thụ mà thôi. Tôi thường nghi hoặc những trạng thái thiền, cảm thấy như ở đấy có điểm gì đó tự huyễn hoặc, nhưng xem các bức thư pháp Viên tướng này tôi cảm thấy nghi hoặc của mình có khi sai.

Vòng Viên tướng không phải là chữ mà là một hình tượng. Như vậy thư pháp không nhất thiết phải là viết chữ. Thư pháp có thể thể hiện những hình tượng như chữ. Nhưng thể hiện như thế nào và đạt được những kết quả như thế nào phụ thuộc vào tài năng của nhà thư pháp.

Cướp đêm là giặc cướp ngày là quan

2009-01-23T02:44:00.000-08:00

Tôi xem đoạn video này trên youtube mà thấy khủng khiếp quá: trước khi công an phường đến dẹp phố ông đồ vỉa hè có một người trông rất du thủ du thực tới làm việc. Không biết nói gì hơn. Xã hội Việt Nam đã đến mức đốn mạt như thế sao? Văn hóa Việt Nam đã hạ cấp đến thế sao? [Ghi chú: chưa rõ đoạn video này có phải đúng thời điểm trước khi công an phường đến dẹp hay không. Có lẽ đây là video không phải năm nay.]

Công an có thẩm quyền kiểm tra giấy phép kinh doanh không?

2009-01-22T22:27:00.000-08:00

Nhân chuyện các ông đồ tự do ở Văn miếu bị dẹp và xem video phỏng vấn ông Phó Trưởng công an phường, tôi có câu hỏi thắc mắc về pháp luật: công an có thẩm quyền kiểm tra giấy phép kinh doanh không? Cứ như tôi nghĩ thì công an không có thẩm quyền kiểm tra giấy phép kinh doanh. Trong trường hợp cụ thể ở đây: giấy phép kinh doanh cấp cho các ông đồ sử dụng vỉa hè ở Văn miếu do Ủy ban Nhân dân phường cấp. Do đó nếu có kiểm tra giấy phép kinh doanh thì chỉ có UBND phường mới có thẩm quyền kiểm tra. Nếu tiến hành kiểm tra, UBND phường có thể mời công an phường cùng tham gia và xử lý những trường hợp vi phạm. Như vậy, nếu suy nghĩ của tôi là đúng, việc công an phường tự tiện kiểm tra giấy phép kinh doanh của các ông đồ, bất kể các ông đồ có phép hay không phép, và xử lý tịch thu các sản phẩm là hành vi lạm quyền và vi phạm pháp luật. Tôi nghĩ cùng lắm công an phường có thể kiểm tra giấy phép kinh doanh trong trường hợp khẩn cấp hay có sự ủy quyền của UBND phường. Các ông đồ tự do ở Văn miếu có thể yêu cầu công an phường trình bày tính hợp pháp của hành vi kiểm tra giấy phép kinh doanh nếu lần sau họ lại bị như thế.

Văn hóa ứng xử với hoạt động văn hóa

2009-01-21T02:38:00.000-08:00

Tôi đọc bài báo này về phố ông đồ mà cảm thấy buồn cho Hà Nội của tôi. Chiều hôm qua tôi có ghé qua góc phố bên tường Văn miếu xem viết thư pháp. Khoảnh phố ông đồ là góc phố chạy dài theo bờ tường Văn miếu chia làm hai phần rõ rệt: phần trong lều lán và phần trải chiếu ngồi viết. Phần trong lều lán là phần "chính thống" được phép của các cơ quan chức năng. Phần trải chiếu là phần tự do, hoạt động không phép. Phần hoạt động tự do phản đối cung cách làm việc của ban tổ chức phần lều lán, mà cụ thể là phương thức ăn chia 50-50. Lúc tôi ghé qua góc phố này mọi việc rất yên ổn bình hòa, nước sông không phạm nước giếng. Tôi không thấy có vấn đề bức xúc giữa hai phần khác nhau của phố ông đồ này. Thậm chí tôi thấy rằng góc phố có hai phần khác biệt nhau này rất thú vị, người thưởng lãm có thể vừa quan sát thấy sự tề chỉnh quy củ của phần lều lán, vừa cảm thấy sự tự do phóng túng của phần trải chiếu, như phản ánh về một Hà Nội của quá khứ và hiện tại. Tôi không thấy có bất cứ lý do gì cần thiết để phải giải tán cưỡng bức phần phố ông đồ trải chiếu. Ở đây cần phải nói rằng từ trước đến nay mỗi dịp Tết bên cạnh Văn miếu vẫn luôn có góc phố ông đồ trải chiếu ngồi viết thư pháp. Trước đây họ ngồi ở khu vực quanh cổng Văn miếu, năm nay họ chuyển sang ngồi ở khu vực bên tường. Riêng năm nay có thêm phần lều lán thành ra lắm chuyện. Nếu như các ông đồ trải chiếu ngồi viết thư pháp đã không xin phép thì có thể hướng dẫn họ làm đơn xin phép theo đúng quy định sử dụng vỉa hè công cộng của thành phố. Vấn đề đâu đến nỗi bức xúc cần phải dẹp bỏ. Hơn nữa các năm trước đây họ vẫn hoạt động như vậy thì không có vấn đề gì. Vậy tại sao năm nay lại có vấn đề với họ? Tuy không biết lý do chính xác nhưng có thể phóng đoán rằng vấn đề ở đây là vấn đề thị phần. Góc phố trải chiếu rõ ràng có ưu thế vì không phải chia tỷ lệ 50-50 và như vậy hút một phần có thể là lớn khách mua thư pháp.

Có thể nói rằng cách ứng xử của chính quyền là một ứng xử không được văn hóa đối với một hoạt động văn hóa. Các ông đồ ngồi viết thư pháp trong lều lán nghĩ gì? Họ ủng hộ chính quyền hay nhắm mắt làm ngơ hay sẽ phản đối chính quyền. Ứng xứ của các ông đồ ngồi trong lều lán cũng cho thấy văn hóa của họ như thế nào. Bất kể họ ủng hộ chính quyền hay nhắm mắt làm ngơ, cả hai trạng thái này đều phản ánh họ không phải là những người có văn hóa. Người không có văn hóa không thể là người viết thư pháp đẹp. Tôi nghĩ rằng các ông đồ ngồi trong lều lán cần phải phản đối chính quyền đã đối xử không được văn hóa đối với những đồng nghiệp tự do của họ. Họ có thể phản đối bằng cách tẩy chay không tham gia phố ông đồ nữa. Chúng ta chờ xem ứng xử của họ.

Thư pháp "Sắc xuân"

2009-01-17T04:48:00.000-08:00

Tôi luôn cảm thấy khó khăn khi thưởng thức thư pháp. Đọc các tiểu thuyết khi viết về thư pháp cảm thấy rất thích thú. Nào là bức thư pháp như cho thấy uất hận trào ra đầu ngọn bút, nào là như một đường kiếm tuyệt luân [đường kiếm như thế nào là một đường kiếm tuyệt luân? đây là một sự so sánh giữa cái hai cái đều chưa biết và chưa hiểu]... Nhưng quả thật là đọc thế biết thế chứ tôi chưa từng được nhìn thấy một bức thư pháp nào cho tôi cảm giác uất hận trào ra đầu ngọn bút hay cảm xúc nào đó trào ra đầu ngọn bút, hay đơn giản nhất là mực đen trào ra đầu ngọn bút. Có thể tôi thực sự không cảm được thư pháp.

Như vậy hẳn thưởng thức thư pháp là thưởng thức tâm trạng của người viết chữ qua nét chữ, con chữ và nghĩa chữ. Người thưởng thức tái tạo lại cảm xúc của người viết chữ qua những gì được thể hiện trên bức thư pháp, cả về hình họa lẫn ngữ nghĩa văn chương. Nhưng có điểm rất không rõ ràng là cái cảm xúc tái tạo đó không có bất cứ một minh chứng nào để cho thấy nó đích thực là cảm xúc của người viết chữ, thậm chí nó có thể không duy nhất và cũng có thể biến đổi theo thời gian, theo tâm trạng của người thưởng thức. Có nghĩa đây chính là sự mù mờ, bất định, tiên nghiệm của nghệ thuật, những điều luôn đem lại cho tôi cảm giác bất an về nghệ thuật. về sự cáo chung của nó. Trái với nghệ thuật, khoa học luôn đem lại cho tôi cảm giác yên tâm, bình ổn vì tính logic, tính chặt chẽ và tính tiến hóa của nó.

Tôi tới Viện Hán Nôm xem triển lãm thư pháp Sắc xuân. Đây là một cuộc trưng bày nhỏ về thư pháp. Có độ khoảng hơn chục tấm thư pháp. Tôi không đếm chính xác, ước lượng như vậy. Nơi triển lãm xen lẫn các hoạt động khác của Viện Hán Nôm như trả tiền nhuận bút các bài viết đăng tạp chí nào đó của Viện. Có bàn viết để tác giả (tôi đoán thế) viết thư pháp cho khách tham quan. Có một điều tôi không thích lắm là một số bức thư pháp được viết trên giấy đỏ. Tôi cũng không hiểu tại sao tôi không thích thư pháp mực đen giấy đỏ. Tôi thấy chúng tẻ nhạt. Tôi rất khó hình dung bức thư pháp mực đen giấy đỏ có thể treo trong nhà trừ trên bàn thờ. Tôi vẫn thích thư pháp viết trên lụa, hay trên giấy không có màu đỏ. Tôi không biết sau cuộc triển lãm các bức thư pháp viết trên giấy đỏ sẽ đi đâu, nhưng nếu vứt đi thì rất phí công sức, nhưng để công chúng mua thì cũng rất khó vì màu đỏ rất khó treo trong nhà. Tôi nghĩ vậy nhưng cũng có thể là tôi sai. Tôi nghĩ tới tính thương mại của nghệ thuật. Nghệ thuật và thương mại luôn mâu thuẫn với nhau, nhưng nghệ thuật không bán được là nghệ thuật có nguy cơ chết. Cuộc triển lãm không đề giá tiền các bức thư pháp, nên tôi không rõ các bức thư pháp trưng bày không bán hay có bán mà không đề giá. Tôi rất không thích kiểu báo chí hay viết xin chữ, cho chữ. Thậm chí có lần tôi đọc ở đâu đó một bài báo phóng viên kể chuyện tới nhà một nhà thư pháp nổi tiếng xin chữ, nhà thư pháp này bảo anh phóng viên thắp hương lên bàn thờ xin chữ. Tôi đọc mà phì cười vì sự huyền hoặc mà dường như pha màu bịp của nó. Tôi không hiểu tại sao lại có cái cơ chế xin - cho ở đây. Đấy không phải là một thứ lễ hay là một thứ phong cách. Tác giả và người mua cần phải bình đẳng trong thương vụ nghệ thuật. Nhưng ở đây có một điểm khuyết rất lớn trong thẩm mỹ thư pháp của xin -cho. Khi tôi xin một nhà thư pháp nào đấy viết cho chữ nào đấy, thì ngữ nghĩa của bức thư pháp do tôi xác định, còn thể hiện đường nét, cảm xúc viết lại do nhà thư pháp xác định. Như vậy bức thư pháp bị xé ra làm hai, cảm xúc ngữ nghĩa thuộc về tôi, cảm xúc hình họa thuộc về người viết chữ. Liệu người cho chữ có đồng cảm xúc với người xin chữ không? Khi viết chữ, người cho có cảm xúc như thế nào, có cùng mỹ cảm với người xin không? Tôi thấy rất khó có thể đồng cảm xúc.

Đây là một bức thư pháp tôi chụp trong triển lãm Sắc xuân. Chữ Long, Hiện long tại điền. Hiện long tại điền là hào thứ hai của quẻ Kiền, thể hiện khí thế đang lên của một con rồng như mặt trời lúc bình minh. Tôi có nhìn thấy con rồng đang bay lên không? Tôi có nhìn thấy cảm xúc của tác giả lúc viết không? Phần bên phải của chữ Long là hình ảnh con rồng bay. Phần bên trái là chữ nhục và chữ lập của chữ đồng được coi là hài âm của chữ long [tôi không chắc giải tự này có chuẩn không, nhưng hình ảnh con rồng đúng ở phần bên phải]. Thực ra tôi không thích chữ nhục viết không cân, nhưng có lẽ đây là ý đồ thẩm mỹ của người viết chữ, muốn tạo ra chút đăng đối với đuôi rồng. Một con rồng cong đuôi bò trên một cái bục, tôi hình dung như vậy. Tôi có gắng thử tìm nét chữ của tác giả, nhưng không nhìn ra. Dường như tác giả đã không viết chữ Long mà là viết rồi tô chữ Long. Đây cũng là điểm mà tôi không thích. Viết là viết chứ không phải là tô. Khi tô chữ cảm xúc của người tô như thế nào? Một công việc lặp đi lặp lại, tuy tỉ mẩn nhưng không có cảm hứng. Một con rồng bay phải là một con rồng cảm hứng.

Bà huyện trong mơ

2009-01-17T02:05:00.000-08:00

Tôi vừa xem xong vở chèo Bà huyện trong mơ truyền trực tiếp trên VTV1. Đây là vở chèo của tác giả Trần Đình Ngôn, đạo diễn Bùi Đắc Sừ, đo đoàn chèo Trung ương trình diễn. Đây là vở chèo rất được tuy nội dung kịch bản còn sơ lược, đơn giản, chưa có đỉnh điểm cao trào kịch tính. Ở vở kịch này tôi gặp lại tính hài hước châm biếm rất sâu cay, thâm thúy của chèo truyền thống. Lâu lắm rồi tôi mới lại nhận ra tính sâu sắc của chèo tường chừng như đã là dĩ vãng. Đạo diễn vở chèo rất giỏi, đã đưa những yếu tố chèo truyền thống vào một vở chèo hiện đại, như đưa dàn nhạc chèo lên sân khấu, sân khấu mở và không sử dụng phông cảnh rườm rà. Là một vở chèo hiện đại nhưng các làn điệu chèo truyền thống vẫn được sử dụng tuy có một đoạn thuộc màn ba đã lạm dụng khá nhiều yếu tố ca kịch kiểu tân nhạc.

Điểm nổi bật của vở chèo này mà tôi thích là yếu tố hài hước châm biếm thâm thúy sâu cay. Có lẽ tác giả kịch bản đã sợ động chạm nên kịch bản đã phải nhắc đi nhắc lại đây là vở diễn, là kịch, không ám chỉ gì ngoài đời. Mặc dù vậy người xem vẫn có thể có những liên tưởng thú vị. Ở màn đầu một chị bán thịt lợn đã cho thấy trình độ tốt nghiệp phổ thông trung học và tự học của chị tương đương với bằng cao cấp chính trị của Học viện Chính trị cao cấp Hồ Chí Minh. Lúc xem kịch tôi chợt nhớ tới ông Tô Huy Rứa, vốn là Giám đốc Học viện Chính trị cao cấp, bởi vì tôi hình dung ông Rứa hay nói đến các cặp phạm trù của triết học Mác Lênin như chị bán thịt lợn nói. Cũng ở màn này khi một nhân viên chính quyền nói đang điều tra một vụ tham ô nhưng chưa có kết quả vì đang tiến hành, khó lắm, chị bán thịt lợn nói không biết làm thì xuống đi, để người khác làm, đừng tham quyền cố vị để chúng bạn cười chê. Tuy câu chuyện chỉ đề cập tới cấp huyện, nhưng danh xưng Chủ tịch huyện thường được tỉnh lược gọi là Chủ tịch nên hàm ý của các châm biếm rất sâu xa và rộng mở. Tiếng cười của chèo như trong truyền thống quả là xuất sắc. Có lẽ sẽ có nhiều kẻ sẽ bầm gan tím ruột nhưng cũng không làm gì được bởi vì đấy là tiếng cười của chèo. Từ vở chèo này tôi thấy rất lạc quan về chèo ngay cả trong những chủ đề hiện đại.

Phong bì

2009-01-15T00:57:00.000-08:00

Đang rộ lên câu chuyện một số kẻ giả danh nhà báo đến dự các sự kiện tổ chức để lấy phong bì ở các nơi này. Vấn đề giả danh tôi thấy không có gì đặc biệt, cũng giống như các hành vi giả danh các nhóm người khác, như sư giả, công an giả ... Vấn đề phong bì mới là vấn đề tôi quan tâm. Các nhà báo vẫn có thói quen nhận phong bì từ các công ty để viết bài. Đặc biệt câu chuyện nhận phong bì này dường như rất là tự nhiên đối với các nhà báo. Có lẽ không có phong bì mới là điều đáng ngạc nhiên và bất thường. Rõ ràng nhận phong bì thuộc về đạo đức nghề nghiệp. Tôi không biết Hội Nhà báo có quy định về đạo đức nghề nghiệp không và có quy định nói không với phong bì không. Nếu như có quy định nói không với phong bì thì chắc chắn hiện tượng giả danh nhà báo sẽ không còn nữa. Một thời có những kẻ giả làm nhà sư đi khất thực và Giáo hội Phật giáo đã ra quy định cấm các nhà sư đi khất thực và kết quả đã chấm dứt tình trạng sư giả.

Có thể đánh giá đạo đức nhà báo thông qua chuyện phong bì này. Báo chí đã rất nhiều lần đề cập, mỉa mai, phê phán chuyện giáo viên nhận phong bì nhân dịp lễ tết. Vậy chuyện nhà báo nhận phong bì thì sao? Im? Ỉm? Câm? Điếc? Mù? Tôi dám đoan chắc rằng thu nhập chính thức của nhà báo cao hơn nhiều so với giáo viên. Muốn biết các nhà báo là con người như thế nào, đạo đức của họ ra sao cứ xem phản ứng của họ trên báo chí với chuyện nhận phong bì thì biết.

Cán cân quyền lực

2009-01-13T04:21:00.000-08:00

Khi đọc tin tức trên báo chí tôi luôn tìm cách liên kết các thông tin đơn lẻ thành một chuỗi logic. Tất nhiên những suy luận này chỉ là speculation và khó có thể kiểm chứng ngoại trừ có thể xem chúng có mâu thuẫn với những thông tin tiếp theo theo thời gian hay không.

Bây giờ thử phân tích cán cân quyền lực sau kết quả hội nghị BCHTW 9 vừa qua. Đại hội Đảng lần thứ X chỉ bầu ra 14 ủy viên BCT. Đây là một số chẵn. Con số này cho thấy Đại hội X đã không thể đồng thuận bầu ra một BCT đầy đủ, tức là số ủy viên BCT phải là một số lẻ. Bà Hà Thị Khiết từng cho biết kiến nghị BCHTW bầu ra BCT gồm 17 thành viên. Điểm này cho thấy cán cân quyền lực tại Đại hội X là cân bằng giữa các nhóm quyền lực, và do đó không thể bầu thêm một số lẻ thành viên BCT nữa. Hội nghị BCHTW 9 bầu ông Tô Huy Rứa làm ủy viên BCT cho thấy dấu hiệu cán cân quyền lực đã không cân bằng nữa. Vậy cán cân quyền lực nghiêng về phía ai? Ông Tô Huy Rứa thuộc nhóm quyền lực nào tạm thời chưa phân tích đến. Hội nghị BCHTW 9 bầu bà Hà Thị Khiết vào Ban Bí thư và ông Mai Thế Dương vào Ban Kiểm tra. Cả hai người này đều xuất thân là Bí thư Tinh ủy Bắc Kạn nơi xuất thân của ông Nông Đức Mạnh. Như vậy có thể thấy nhóm của ông Nông Đức Mạnh được tăng cường người. Ngay trước Hội nghị BCHTW 9, từ ngày 23-25 tháng 12 ông Nông Đức Mạnh thăm và làm việc với tỉnh Bắc Kạn. Đây có thể coi là bước đi chuẩn bị đưa người của nhóm vào cơ cấu quyền lực. Song từ bài phỏng vấn bà Hà Thị Khiết có thể thấy bà Khiết muốn vào BCT, tất nhiên phải có sự hậu thuẫn của ông Nông Đức Mạnh. Nhưng kết quả Hội nghị BCHTW 9 cho thấy bà Khiết đã không vào nổi BCT. Điểm này cho thấy nhóm ông Nông Đức Mạnh chưa đủ sức mạnh để chi phối BCHTW, mặc dù đã có chút ưu thế. Các nhóm quyền lực khác, có lẽ do bị nhược điểm về phát triển kinh tế hay tham nhũng nên đã buộc phải nhượng bộ chút đỉnh, song vẫn chưa hoàn toàn tỏ ra yếu thế. Từ nay đến Đại hội XI sẽ là những màn long tranh hổ đấu. Và có lẽ để trấn áp thủ đoạn lũng đoạn thông tin như trước Đại hội X, các nhóm quyền lực đã buộc phải đồng thuận đưa ông Tô Huy Rứa vào BCT.

Tin nào là quan trọng?

2009-01-11T04:27:00.000-08:00

Thông thường khi đọc báo chúng ta chỉ quan tâm tới nội dung tin và cùng lắm là thời điểm tin được đưa. Có lẽ ít ai để ý tới thời điểm tương đối giữa các tin, có nghĩa là tin nào được đưa trước, tin nào được đưa sau. Với báo giấy trong cùng một số báo không thể xác định được thời gian tương đối, nhưng với báo mạng thời gian tương đối có thể xác định rất rõ ràng. Thời gian tương đối cho biết quan điểm nhận thức của ban biên tập về mức độ quan trọng của tin. Thậm chí qua đó có thể xác định một cách sơ khởi quan điểm chính trị của ban biên tập mà chưa cần đi vào chi tiết nội dung của tin.

Tôi lấy ví dụ vừa mới đây: bài phỏng vấn Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết của TTXVN nhân đầu năm mới. Báo Lao động đưa tin rất nhanh lúc 10h28. Báo Quân đội nhân dân đưa tin sau đấy 10 phút, lúc 10h38. Xin lưu ý tin về hoạt động của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng tại Lào được báo Quân đội nhân dân đưa sau đấy lúc 23h01. Báo Nhân dân, cho tới thời điểm này, chỉ đưa tin hoạt động của Chủ tịch Quốc hội, vào lúc 23h31. Vietnamnet không hề đưa các tin này mặc dù cập nhật rất nhanh tin xung quanh cái chết của một du học sinh Việt Nam tại Nga, lúc 23h27 v...v... [Đính chính: Vietnamnet có đưa tin về bài phỏng vấn lúc 11h03, tuy nhiên cần phải kiểm tra lại trên Google, như vậy suy luận tiếp theo ở dưới với Vietnamnet là không có cơ sở.]

Như vậy qua thời gian tương đối có thể thấy báo Nhân dân quan niệm hoạt động của Chủ tịch Quốc hội quan trọng hơn bài phỏng vấn của Chủ tịch nước. Đây là quan điểm hơi lạ vì báo Nhân dân là tiếng nói chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam. Có thể từ đây suy ra Tổng biên tập báo Nhân dân thân cận Chủ tịch Quốc hội hơn là Chủ tịch nước. Nhưng suy luận tương tự với báo Quân đội nhân dân thì không thể được vì báo Quân đội nhân dân đã đưa tin theo đúng trình tự nhận được tin. Vietnamnet là một tờ báo thiếu quan điểm chính trị. Nhận xét này là một nhận xét vội vã. Quan điểm chính trị của Vietnamnet thâm hiểm hơn và tôi không muốn phân tích điều này, nhưng có thể thấy Vietnamnet không cùng cánh với Chủ tịch nước.

Phân tích tiếp tục tại sao bài phỏng vấn Chủ tịch nước được đưa ra vào đúng thời điểm này, khi BCHTW đang họp hội nghị lần thứ 9, không sớm hơn và không muộn hơn? Thời điểm năm mới theo Dương lịch đã sang tuần thứ 3, và theo Âm lịch còn 2 tuần nữa mới đến. Có lẽ phải đợi chờ thêm vài ngày nữa mới có hy vọng chắp nối những thông tin rời rạc thành một chuỗi logic khả dĩ. Nhưng cũng có thể đây chỉ là một sự kiện độc lập, không liên quan tới những sự kiện khác.

Phố hoa Hà Nội

2009-01-04T03:58:00.000-08:00

Hôm đầu năm mới tôi đã định đi ngắm phố hoa, nhưng tới Bờ hồ thấy đông người quá tôi lại quay về. Tôi sợ những chốn ồn ào náo nhiệt. Những nơi đấy khó mà thưởng thức được những vẻ đẹp của hoa. Tôi chọn hôm sau vì nghĩ rằng hôm đấy chắc mọi người phải đi làm, không mấy ai nhàn rỗi thừa thãi thời gian như tôi. Nhưng thực tế cũng không như tôi nghĩ. Tuy bớt người hơn so với hôm mùng 1, nhưng vẫn đông người. Hóa ra Hà Nội cũng có nhiều người nhàn rỗi như tôi. Thời tiết Hà Nội rất tuyệt để đi dạo. Hơi lạnh nhưng không lạnh lắm. Hơi có chút nắng, chút gió. Trời xanh tuy không trong. Nhưng Hà Nội bụi bặm, đông đúc, ồn ào. Chẳng bao giờ tôi lại có một Hà Nội thanh vắng, yên ả như tuổi thơ của tôi nữa. Thời gian trôi đi, dường như ký ức bao giờ cũng đẹp hơn hiện tại. Tôi không có ý định đi ngắm phố hoa để tìm lại thời gian đã mất. Phố hoa ngày xưa của tôi là chỗ phố Hàng lược, là chợ hoa ngày Tết. Ngày xưa cả Hà Nội chỉ có một chợ hoa Tết. Bây giờ Hà Nội có nhiều chợ hoa Tết, và chợ hoa Hàng lược cũng đã phôi pha.

Phố hoa tôi đang nói đến là phố hoa ở Bờ hồ, nơi người ta thử nghiệm trình diễn một con phố toàn hoa. Báo chí mấy hôm nay nói về người Hà Nội, thực ra không biết có phải đúng là người Hà Nội không, một phiếm chỉ tạm thời gọi người Hà Nội, đã bẻ hoa, phá phố. Tôi không biết chuyện này xảy ra lúc nào, nhưng lúc tôi đến phố hoa thì không thấy hiện tượng như vậy. Nhưng đúng là có một số người vì muốn chụp ảnh không bị vướng người hay vướng dây rào đã nhảy vào bên trong dây rào chụp ảnh. Thực ra có một chút không được tổ chức tốt ở đây. Hầu như những ai tới phố hoa đều muốn chụp ảnh, nhưng phố lại nằm ngay bên đường lưu thông, xe cộ qua lại đông đúc, nên muốn chụp ảnh với cảnh rộng rất khó và dường như là không thể nếu không nhảy vào bên trong dây rào. Giữa mong muốn lưu lại một khoảnh khắc đáng nhớ, một vẻ đẹp của hoa, của phố và giữ gìn vẻ đẹp đấy, điều sau đã phải nhường chỗ cho ham muốn của con người. Một lựa chọn không hoàn hảo, nhưng dường như là một lựa chọn tinh thế.

Nhưng phố hoa không đem lại cho tôi một chút mỹ cảm nào. Tôi đi dọc suốt phố hoa mà không thể nào tìm ra nổi một ý đồ thẩm mỹ của con phố. Dường như con phố, tạm gọi như vậy, là những khoảnh trưng bày các thể loại hoa nhân tạo và một số sắp đặt không mang ý đồ thẩm mỹ. Cũng có thể phố hoa có những ý tưởng thẩm mỹ cao siêu mà trình độ của tôi không cảm nhận được. Nghệ thuật vô biên mà tôi thì không phải cái gì cũng hiểu được. Nhưng phố hoa đối với tôi thật vô cảm về thẩm mỹ. Bên cạnh đó, đa số hoa ở đấy là hoa giả. Có những bông hoa giả rất cầu kỳ và đẹp như hoa lụa, hoa đất, nhưng bày chúng ra ở một con phố tôi thấy chúng cực kỳ xấu, vô cảm, và vô hồn. Tôi lại thấy đàn bướm vàng - ngân hạnh đã gặp tôi suốt cả mùa thu. Nhưng lại là một đàn bướm giả, vô hồn, đậu trên những cành cây giả xanh xanh cong keo cứng nhắc. Tôi nghĩ miên man về người Hà Nội. Hà Nội đã nghèo nàn về tâm hồn, về mỹ cảm đến thế sao?

Ôi những nhành sông đỏ sóng cờ!

2008-12-28T01:57:00.000-08:00

Xem ảnh thấy những người dân đổ ra đường ăn mừng chiến thắng của đội tuyển bóng đá Việt Nam khiến tôi nhớ tới mấy câu thơ của Vũ Hoàng Địch làm cách đây 61 năm:

Ba mươi sáu phố, ngày hôm ấy

Là những nhành sông đỏ sóng cờ

Chói lọi sao vàng, hoa vĩ đại

Năm cánh hoa xoè trên năm cửa ô

Tôi thấy những bức ảnh đó sao giống như bức tranh của một danh họa mà nhất thời tôi không thể nhớ ra về một dãy phố rợp cờ.

Ôi ngày mười chín, ngày oanh liệt!

Sóng đỏ hoa vàng khắp bốn phương

Hà Nội tiếng reo hò bất tuyệt

Vang sang bờ nọ Thái Bình Dương.

Maskawa

2008-12-24T23:30:00.000-08:00

T. Maskawa là nhà vật lý Nhật vừa đoạt giải thưởng Nobel năm 2008. Tôi vừa được nghe hai câu chuyện về ông. Câu chuyện thứ nhất là ông nói tiếng Anh không tốt. Ông đã dùng tiếng Nhật đọc bài giảng Nobel của ông. Câu chuyện thứ hai là ông chưa bao giờ ra khỏi nước Nhật trừ lần đầu tiên đi nhận giải Nobel này.

Hai câu chuyện về Maskawa này cho thấy: thứ nhất, người Nhật không đặt vấn đề ngoại ngữ, mà cụ thể là tiếng Anh, như một tiêu chí tiên quyết phải có cho nghề nghiệp nghiên cứu và giảng dạy; thứ hai, nghiên cứu khoa học vẫn đạt những kết quả xuất chúng mà không cần phải tham gia các hội nghị quốc tế. Những điểm này dường như là mâu thuẫn với quan niệm phổ biến hiện nay: nghiên cứu khoa học cần phải biết tiếng Anh và cần phải đi đây đó để trao đổi học thuật.

Tôi tưởng tượng Maskawa là người Việt. Hẳn rất dễ ông sẽ bị chê là không nói nổi tiếng Anh và có khi ông chẳng bao giờ có thể là giáo sư, thậm chí chưa chắc đã có thể là tiến sĩ.

Có một chuyện vui về vật lý tôi được nghe kể trước đây. Câu chuyện này được kể theo kiểu truyền khẩu nên tính xác thực không thể kiểm chứng được. Có một cậu sinh viên tìm đến Landau, một nhà vật lý lý thuyết Nga xuất chúng, xin được nghiên cứu dưới sự dẫn dắt của Landau. Cậu sinh viên này có nêu ra 3 nhược điểm của mình: một là còn yếu về kiến thức toán học, hai là không biết tiếng Anh và thứ ba là nhà nghèo. Landau trả lời cậu ta rằng kiến thức về toán còn yếu không phải là điều hệ trọng vì còn có thể học được, tiếng Anh không biết cũng không phải là điều nghiêm trọng vì thằng dở hơi ở Anh cũng nói được tiếng Anh, nhưng nhà nghèo thì không thể làm vật lý lý thuyết được vì nghề này rất nghèo, không sống nổi bằng nghề.

Lạp mai

2008-12-23T03:43:00.000-08:00

Lần đầu tiên tôi nhìn thấy bông hoa này ở Trường cốc tự. Tôi không biết tên hoa là gì. Bông hoa trông như sáp ong vàng óng ả. Hôm nay qua Đông Ngự uyển, bắt gặp đúng bông hoa này. May quá Đông Ngự uyển có đề tên cây hoa. Mới biết hoa tên là lạp mai. Cái tên rất chuẩn. Trước nay mới biết từ "lạp chúc", "bạch lạp", giờ biết thêm "lạp mai". Chợt nhớ tới câu "lạp chúc hữu tâm hoàn tích biệt", nhìn nụ hoa lại tưởng giọt lệ đang rơi. Nếu người ta không đề tên hoa tôi có thể liên tưởng đến thế không? Chắc là không vì ở Trường cốc tự tôi cứ băn khoăn mãi không biết hoa tên gì, đâu có thể liên tưởng này nọ. Chỉ một bảng tên nho nhỏ, bỗng nhiên như cả một ký ức ập về. Lạ thật!

Lạp mai ở Trường cốc tự

Lạp mai ở Đông Ngự uyển

Mishima: một cuộc đời trong bốn chương

2008-12-18T03:00:00.000-08:00

Tôi không biết bộ phim này, "Mishima: một cuộc đời trong bốn chương". Đọc The New Yorker mới biết có. Internet thật tuyệt vời, ngay lập tức tôi tìm được bộ phim này để xem. Đột nhiên tôi nhận ra rằng gần như mình chưa đọc tác phẩm nào của Mishima. Thật kỳ lạ. Tại sao lại chưa chứ? Tiếng Việt tôi mới thấy có bản dịch Kim các tự. Không biết còn có bản tiếng Việt các tác phẩm nào khác của Mishima. Mishima không được dịch nhiều ra tiếng Việt là một thiệt thòi lớn cho những ai không đọc được ngoại ngữ. Xem phim mới nhận ra Mishima có tác phẩm Tự thú của một mặt nạ. Hán tự của "mặt nạ" trong tiếng Nhật là "giả diện". Tôi chợt nhớ ra vừa mới đây nghĩ về mặt nạ. Nhớ đến bài thơ của Octavio Paz. Mặt nạ như một sân khấu còn bộ mặt như một cuộc đời. Các câu chuyện cứ dường như cứ nhằng nhịt đan vào nhau. Chưa rõ từ nguyên tiếng Việt của "mặt nạ" có xuất xứ từ đâu? Tại sao lại là "nạ"? "Nạ" có nghĩa là gì?

Tôi nghĩ Mishima hấp dẫn không chỉ ở văn chương, mà còn ở chính cuộc đời của ông. Bộ phim về cuộc đời của ông qua chính các tác phẩm văn học của ông. Bộ phim mở đầu bằng cảnh mặt trời mọc và kết thúc cũng bằng cảnh mặt trời mọc như trọn vẹn một cuộc đời.

Mở đầu Tự thú của một mặt nạ, Mishima viết: "Tôi thường cố gắng từ rất lâu chứng minh với mọi người xung quanh rằng tôi sẽ nhớ lại được lúc tôi sinh ra". Mở đầu rất lạ, sau khi dẫn Dostoyevsky nói về cái đẹp trong tác phẩm Anh em nhà Karamazov. "Cái đẹp là một thứ kỳ lạ và kinh khủng", Dostoyevsky viết. Tôi chợt nhận ra rằng có thể nhiều người lầm tưởng về lời tự thú của chiếc mặt nạ. Không phải là một vấn đề gì đó kiểu như lạc loài hay không lạc loài. Đó là một thẩm mỹ về cuộc sống. Khi xem xét trong khía cạnh mỹ học, vấn đề như vậy sẽ ở một tầm cỡ khác. Tự thú của một mặt nạ có bốn chương cũng giống như cấu trúc bốn cảnh của bộ phim. Tôi nghĩ văn học như một gedanken experiment khám phá những vẻ đẹp và bí ẩn của con người.

Thượng tướng Công an từ trần

2008-12-14T02:32:00.000-08:00

Thượng tướng an ninh Thi Văn Tám từ trần. Xem tiểu sử thấy ông Thi Văn Tám mới có 60 tuổi. Không rõ ông bị mắc bệnh gì. Ông tướng này chuyên làm về phản gián nên sự ra đi của ông có lẽ cũng là một thông tin đáng quan tâm và đáng đặt câu hỏi. Không biết Việt Nam chống tình báo chiến lược như thế nào. Hồi ông Nguyễn Hà Phan bị ra khỏi TW không biết có phải là do vấn đề an ninh nội bộ hay không, nhưng thời kỳ đấy ông Tám phụ trách phản gián theo như tiểu sử công bố của ông. Sau đó ông được thăng chức. Thực ra có rất nhiều thông tin rời rạc, nhưng điều quan trọng là làm sao liên kết được các thông tin rời rạc thành một chuỗi thông tin liên quan với nhau. Xây dựng được lý thuyết liên kết các thông tin rời rạc sẽ là một điều rất thú vị.

Thơ Viên Mai: Ký đắc

2008-12-12T01:39:00.000-08:00

Trong Tiểu Thương sơn phòng thi tập của Viên Mai có bài thơ Ký đắc như sau:

Ký đắc
Ký đắc nhi thời ngữ tối cuồng
Lập danh tối tiểu thị văn chương
Nhi kim bát thập bình đầu hĩ
Do vị văn chương trấn nhật mang
Viên Mai

Nhớ lại
Nhớ lúc trẻ con nói cực ngông
Nên danh thường lắm chuyện văn chương
Mà nay tám chục còn chân đất
Ngày hết văn chương vẫn vấn vương
(Đông A phiên âm và dịch thơ)

Bài thơ này bình thường, không có gì đặc sắc. Nhưng qua bài thơ có thể hiểu rất rõ câu thơ của Viên Mai làm lúc còn nhỏ: Mỗi phạn bất vong duy trúc bạch / Lập danh tối tiểu thị văn chương. Bài Ký đắc được Viên Mai làm vào lúc đã về già. Ông nói rất rõ ràng rằng lúc trẻ con (cước chú nói rằng ông lúc đấy 13 tuổi) ông đã phát ngôn rất ngông: lập danh tối tiểu thị văn chương. Một câu thơ ngông cuồng chỉ có thể hiểu được rằng ông đã cho lập danh bằng văn chương là chuyện nhỏ nhoi, tầm thường, không đáng, tức là một thứ công danh quèn và hèn. Đối với người xưa công danh luôn là nỗi ám ảnh thường trực. Đã sinh ra ở trong trời đất / Phải có danh gì với núi sông hay Không công danh thời nát với cỏ cây. Và đối với họ văn chương không phải là một sự nghiệp làm nên công danh. Thơ văn có thể dùng để tu dưỡng, tâm sự hay nói nên chí của mình, nhưng không bao giờ là một sự nghiệp. Điều này rất minh bạch với người xưa. Ngay cả Đỗ Phủ có viết: văn chương thiên cổ sự / đắc thất thốn tâm tri thì câu thơ này cũng chỉ nói rằng chuyện văn chương được mất chỉ có tấc lòng hay. Nó không nói rằng văn chương là một sự nghiệp công danh ở đời. Có nhiều người cho rằng lập ngôn là làm thơ hay viết văn. Tôi cho rằng hiểu như vậy là không chính xác. Lập ngôn là một thứ lập thuyết của mình, là định hình về tư tưởng, về nhận thức, về quan niệm cuộc sống của mình. Có thể nói câu thơ Lập danh tối tiểu thị văn chương đã ám ảnh suốt cuộc đời của Viên Mai. Khi viết Tùy viên thi thoại ông đã nhắc tới. Đến khi già lão ông lại nhớ tới nó và ông nhận ra rằng công danh không phải là thứ dễ có được ngay cả bằng văn chương. Phan Bội Châu đã hiểu rất chính xác câu thơ của Viên Mai.

Lập danh tối tiểu thị văn chương

2008-12-10T20:33:00.000-08:00

Bác Trương Thái Du có thắc mắc về hai câu thơ của Viên Mai được Phan Bội Châu dẫn lại: Mỗi phạn bất vong duy trúc bạch / Lập thân tối hạ thị văn chương. Hai câu thơ này được Phan Bội Châu dịch thành: Công ở non sông thiêng tấc dạ / Thân nhờ bút mực quá hèn trai. Câu thơ đầu không gây ra tam sao thất bản gì, nhưng câu thơ thứ hai thì có vấn đề. Nguyên câu thơ của Viên Mai được dẫn trong tác phẩm Tùy viên thi thoại của ông là: Mỗi phạn bất vong duy trúc bạch / Lập danh tối tiểu thị văn chương. Tuy vậy ý nghĩa câu thơ nguyên gốc của Viên Mai và câu dẫn của Phan Bội Châu không khác nhau. Lập thân hay lập danh đối với người xưa là một. Tối tiểu hay tối hạ trong câu thơ cũng có nghĩa như nhau. Hai câu thơ của Viên Mai có thể dịch thành: Mỗi bữa cơm đều không quên nghĩ về sự nghiệp / Gây dựng công danh rất thấp kém nhỏ bé là bằng văn chương. Trúc bạch có hai nghĩa: một nghĩa là sách vở (trúc giản bạch quyên, bạch này là trắng khác bạch là lụa trong trúc bạch) vì người xưa dùng thẻ trúc (trúc giản) và lụa trắng (bạch quyên) để viết; nghĩa khác là sử sách, nghĩa này là nghĩa bóng. Ở đây Viên Mai đã dùng với nghĩa thứ hai, mỗi bữa cơm đều không quên nghĩ về việc được ghi vào sử sách, tức là nghĩ về sự nghiệp cuộc đời của mình. Câu thứ hai giải thích rõ hơn: gây dựng công danh bằng văn chương là một sự nghiệp nhỏ bé tầm thường thấp kém. Người xưa không coi văn chương là sự nghiệp. Chỉ ở thời hiện đại này văn chương mới mang tính chuyên nghiệp và trở thành một sự nghiệp. Nguyễn Trãi, Nguyễn Du đều làm quan. Các ông không phải là nhà thơ, nhà văn chuyên nghiệp như theo nghĩa ngày nay.

Mật vụ hay không phải là mật vụ?

2008-12-09T22:44:00.000-08:00

Vietnamnet có bài phỏng vấn về Viện Nghiên cứu dư luận xã hội. Trong bài phỏng vấn có đề cập tới câu hỏi viện có phải là một cơ quan mật vụ không? Vấn đề mật vụ là một vấn đề mà tôi từng đề cập tới trên blog này. Chắc chắn tương lai sẽ có nhiều vấn đề nảy sinh với các hoạt động mật vụ và cộng tác với mật vụ, và có thể sẽ có những hậu quả không lường trước được không chỉ với những người liên quan trực tiếp mà còn cả với những người liên quan gián tiếp như thân nhân của những người liên quan. Vậy làm thế nào để phân biệt một hoạt động mật vụ với các hoạt động khác như nghiên cứu dư luận xã hội?

Đối với nghiên cứu dư luận xã hội, đối tượng thu thập là thông tin, không phải là nhân thân cá nhân của nguồn thông tin. Thông tin trong nghiên cứu dư luận xã hội là thông tin không có nhân thân cá nhân. Khi thu thập thông tin về nhân thân cá nhân của nguồn tin thì đấy là hoạt động mật vụ. Ví dụ: nếu chỉ thu thập thông tin một người là giáo viên, nam giới, độ tuổi 50, Phật tử, dân tộc Dao, có gia đình, bức xúc chuyện tham nhũng ở PMU18 thì hoạt động này là nghiên cứu dư luận xã hội. Nhưng nếu bên cạnh đó thêm thông tin người đấy là ông Nguyễn Văn A , ở số nhà X phố Y làm việc ở trường Z thì đấy là hoạt động mật vụ. Nghiên cứu dư luận xã hội là thu thập thông tin được công khai hóa, còn hoạt động mật vụ là thu thập cả thông tin mang tính riêng tư cá nhân. Ví dụ thông tin bức xúc chuyện tham nhũng ở PMU18 được nói ở cơ quan, ở vỉa hè thì đấy là thông tin được công khai hóa, còn khi thông tin đấy được nói trong phạm vi gia đình, trong phòng ngủ thì đấy là thông tin mang tính riêng tư cá nhân. Nếu thu thập thông tin ở trong phạm vi gia đình thì đấy là hoạt động mật vụ. Nghiên cứu dư luận xã hội chỉ dùng thông tin để nghiên cứu dư luận, không dùng thông tin để nghiên cứu hoạt động của cá nhân. Nếu dùng thông tin thu thập được để nghiên cứu hoạt động của cá nhân cụ thể đấy là hoạt động mật vụ. Nghiên cứu dư luận xã hội không dùng thông tin có được để gây tác động tới nguồn tin bất kể là theo chiều hướng tốt hay xấu cho nguồn tin. Hoạt động mật vụ là có thể (cũng có thể không) dùng thông tin có được để tác động tới nguồn tin.

Với những đặc điểm như vậy tôi nghĩ có thể phân biệt được có phải là hoạt động mật vụ hay không. Về nguyên tắc hoạt động mật vụ phải tuân theo luật pháp và không phải bất cứ cá nhân hay tổ chức nào kể cả Ban Bí thư hay Bộ Chính trị có quyền thành lập cơ quan mật vụ.

Chút lá thu vàng

2008-12-09T00:19:00.000-08:00

Cây ngân hạnh mùa thu cho lá vàng rực. Lá ngân hạnh trông như những cánh bướm. Tôi nhìn cây ngân hạnh cứ ngỡ như một đàn bướm vàng rực tụ về. Người xưa mùa thu yêu hoa cúc. Hoa cúc trong sương giá vẫn tươi tắn khoe sắc. Người xưa yêu sắc vàng của hoa cúc hay yêu cốt cách trong sương gió vẫn không tàn phai? Thu về tôi lại thích ngắm những lá ngân hạnh, lá phong. Lá phong tùy theo từng nơi mà có sắc vàng hay đỏ. Lá ngân hạnh nơi nao cũng vàng. Vàng rực rỡ. Có người bạn bảo rằng tôi thích sự phù du. Cuộc đời như một cuộc thưởng ngoạn phù du. Vừa mới hôm nao cây ngân hạnh còn rực rỡ thế.

Chiều nay đàn bướm đã bay đi...

Ngọn Phú Sĩ nhìn từ mũi Inamuragasaki

2008-12-07T22:53:00.000-08:00

Ngọn Phú Sĩ nhìn từ mũi Inamuragasaki. Thật bất ngờ bức ảnh tôi chụp này lại rất gần với bức tranh khắc gỗ của Hokusai người đã khắc rất nhiều cảnh ngắm núi Phú Sĩ từ các góc nhìn khác nhau. Bức tranh khắc gỗ của Hokusai là cảnh ngắm núi Phú Sĩ từ đảo Enoshima nằm trong bộ "Phú nhạc tam thập lục cảnh", ba mươi sáu cảnh ngắm đỉnh Phú Sĩ. Đảo Enoshima nằm ở phía bên tay trái bức ảnh tôi chụp. Đảo Enoshima nằm ở đúng của sông đổ ra biển nên nó có tên gọi "giang đảo". Ngọn hải đăng trên đảo đã có từ thời Hokusai. Đường ra đảo trong tranh của Hokusai là một con đường đất dường như do sông bồi, ngày nay đã trở thành một cây cầu. Thời gian đã qua không biết người xưa đứng ở đâu khắc nên bức tranh này. Trong tranh của Hokusai như có cảm giác rằng đảo Enoshima ngày xưa gần với đất liền, chứ không xa như ngày nay.

Ngọn Phú Sĩ nổi bật trong vùng. Các ngọn núi xung quanh đều thấp lùn hơn rất nhiều. Người ta bảo rằng bây giờ không dễ nhìn thấy ngọn Phú Sĩ từ vịnh Sagami vì trời hay bị mờ đục. Ngọn Phú Sĩ dễ nhìn thấy vào mùa đông, những hôm trời nắng và sau hôm có gió nổi. Có lẽ gió quét hết những bụi mù trên trời. Thực ra nếu đỉnh núi không có tuyết phủ thì ngọn Phú Sĩ cũng mờ chìm như những ngọn núi khác. Vì cao nên có tuyết phủ, vì có tuyết phủ nên nổi bật. Nét khác người nữa của ngọn Phú Sĩ là có dạng đối xứng hình nón nên ở hướng nào nhìn cũng thấy khá là như nhau.

Tại sao lại đề bằng tiếng Anh?

2008-12-07T20:49:00.000-08:00

Tuy ở Hà Nội nhưng quả thực chưa bao giờ tôi ngó qua cái đồng hồ đếm ngược về ngày lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, tuy có thấy báo chí nói đến ngày khai trương đặt đồng hồ nhưng quả thật tôi cũng không đọc và để ý. Hôm nay vào Vietnamnet đọc mới nhìn thấy cái đồng hồ này. Cũng may là Vietnamnet để trình ình ngay trang đầu nên tôi nhìn thấy, chứ bằng không cũng chưa chắc đã thấy. Tôi không hiểu tiếng Việt quá nghèo nàn không đủ từ vựng hay sao mà cái đồng hồ này phải dùng tiếng Anh "688 days to go"? Có bao nhiêu người Hà Nội có khả năng đọc được những từ này? Tôi không thể nào hiểu được tại sao chính quyền Hà Nội phải dùng tiếng Anh? [Hành vi này của chính quyền Hà Nội thật chẳng khác nào đang nhổ nước bọt vào lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.] (Bỏ)

Con mèo ngủ ở Đông Chiếu cung

2008-12-06T02:23:00.000-08:00

Đây là bức chạm gỗ hình con mèo đang ngủ ở Đông Chiếu cung và là báu vật quốc gia của Nhật Bản. Bức chạm này nằm ở trên cửa vào lăng Tokugawa Ieyasu. Bức chạm được cho là do nghệ nhân Hidari Jingoro ở thế kỷ 17 làm. Nhưng có điểm tôi không rõ là bức chạm này cho thấy dường như không phải là con mèo đang ngủ. Con mèo đang lim dim đôi mắt thôi. Tôi hình dung mèo ngủ phải ở tư thế khác. Phiên âm Hán tự tên bức chạm này là: miên miêu. Miên có thể không hẳn là ngủ, và cũng có thể là lim dim bất động. Tiếng Anh gọi bức chạm này là "sleeping cat". Người ta kể rằng nghệ nhân Hidari Jingoro rất thích mèo và ông bỏ ra rất nhiều thời gian để tìm hiểu và chạm khắc hình những con mèo. Nhưng ở Đông Chiếu cung tôi chỉ thấy có mỗi bức chạm này là có hình con mèo. Miên miêu được coi là biểu tượng của sự bình yên vĩnh hằng.

Về chuyện ODA

2008-12-05T01:14:00.000-08:00

Nhật Bản tạm ngưng một phần vốn ODA cho Việt Nam là thông tin có lẽ được quan tâm nhiều nhất hiện nay. Phía Nhật đưa lý do tạm dừng cung cấp vốn ODA cho Việt Nam là do liên quan tới vụ hối lộ của công ty PCI.

Ý nghĩa hậu quả của vụ việc này tôi cho rằng không nằm ở khía cạnh kinh tế hay con số 800 triệu hay 1 tỷ gì đó, mà nằm ở khía cạnh chính trị. Ảnh hưởng về kinh tế tôi cho rằng không phải là vấn đề nghiêm trọng, bởi vì thực ra vay vốn ODA không phải là một việc vay mượn cực kỳ thực lợi tuy hữu ích. Nước cung cấp vốn ODA luôn ra những điều kiện ràng buộc nhất định như bắt buộc phải để cho công ty của đất nước họ trúng thầu. Như vậy một phần tiền ODA lại chạy ngược về nước cung cấp vốn. Nhưng hậu quả nặng nề của vụ việc này lại nằm ở khía cạnh chính trị. Uy tín chính trị của chính phủ Việt Nam và của toàn bộ hệ thống chính trị của đất nước bị tổn hại nghiêm trọng không những trên trường quốc tế mà trong cả lòng dân chúng. Không dễ gì để có uy tín chính trị cũng như phục hồi lại uy tín đã mất. Tôi luôn cho rằng uy tín chính trị chính là sự biểu hiện của an ninh quốc gia. Uy tín chính trị bị tổn hại cũng có nghĩa là an ninh quốc gia bị tổn hại.

Vậy vấn đề nằm ở đâu để dẫn đến cơ sự như vậy? Một vụ việc tưởng chừng rất đơn giản và dễ giải quyết mà lại không thể giải quyết được để sự vụ cứ lùng bùng không thể hành động chứ còn chưa nói đến dứt điểm. Những hành động ứng phó thì hoặc chậm chạp dường như làm chiếu lệ hoặc sai lầm trầm trọng trong ngoại giao đáng lẽ không đáng có (bài phỏng vấn của Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hồ Xuân Sơn). Cả một ban Tuyên giáo đồ sộ vậy mà không đưa ra một đường lối định hướng thông tin hướng dẫn dư luận trong nước cũng như đối ngoại. Ngay cả tại thời điểm này thông tin định hướng dư luận về sự việc Nhật ngưng vốn ODA cũng chưa thấy xuất hiện để củng cố uy tín của hệ thống chính trị và Chính phủ, dường như cứ đang phó mặc cho trời đất.

Bên cạnh những vấn đề lùng bùng tôi nghĩ rằng Việt Nam cần phải thay đổi quan điểm về những nguồn vốn viện trợ hay giúp đỡ. Không thể cứ sử dụng tư duy của thời kỳ cũ, "lấy mỡ nó rán nó" hay tận dụng "một công đôi việc". Tôi thường nghe người ta đồn đại rằng hồi Liên Xô giúp Việt Nam xây dựng cầu Thăng Long, ta đã tận dụng vật liệu và xây thêm được cầu Chương Dương. Tận dụng vật liệu cũng là một hình thức chiếm dụng vốn ở hình thức này hay hình thức khác. Tận dụng vốn ODA, tôi không biết có không, nhưng nếu có thì bây giờ đang phải trả giá cho một bài học.

Những chú khỉ ở Đông Chiếu cung

2008-12-05T00:23:00.000-08:00

Vùng Nikko có lẽ nhiều khỉ nên hình ảnh các chú khỉ được lưu lại trong các bức chạm gỗ ở cung Đông Chiếu. Một trong những bức chạm đó là bức chạm ba con khỉ bịt mắt, bịt tai, bịt miệng rất nổi tiếng. Người ta thường nói rằng bức chạm đó thể hiện câu nói của Khổng tử trong Luận ngữ: không phải lễ chớ nhìn, không phải lễ chớ nghe, không phải lễ chớ nói.

Tranh chạm gỗ ở Đông Chiếu cung

2008-12-02T23:40:00.000-08:00

Những bức tranh chạm gỗ trên tường nhà ở cung Đông Chiếu. Màu sắc chủ đạo là xanh, nâu, trắng. Đối tượng thể hiện chủ yếu là chim, sam tùng và hoa mai. Không thấy có rồng, lân hay rùa.

Hồ trên núi

2008-12-01T01:28:00.000-08:00

Đây là hồ chùa Trung Thiền ở độ cao 1250m giữa các ngọn núi. Mới cuối thu đầu đông mà lạnh ghê người. Dưới chân núi hãy còn lá đỏ mà ở trên núi lá đã rụng sạch. Một chuyến leo núi bị hỏng vì các đường leo núi đã bị đóng do có tuyết. Thế là không leo được tới ngọn Nam Thể ở độ cao 2486m. Lần đầu tiên chụp được khỉ trong tự nhiên. Thấy hai con, nhưng một con chuyền nhanh quá, không chụp kịp. Người xưa bảo "dục cùng thiên lý mục, cánh thướng nhất tằng lâu". Tôi nghĩ lên một tầng lầu không bằng lên một ngọn núi. Tôi mới leo bộ được hai ngọn núi ở độ cao khoảng 700m từ dưới chân núi, ngọn Cao Vĩ và ngọn Thổ Cáp. Toàn ngọn dễ leo, có bậc, có đường. Ngọn Nam Thể tuy cao 2500m nhưng một nửa chiều cao đã có ô tô đưa lên, chỉ phải leo bộ nốt nửa còn lại. Thấy bào trên ngọn Nam Thể có một ngôi đền, nhưng đứng nhìn thì chẳng thấy đâu.

Hồ chùa Trung Thiền

Ngọn Nam Thể

Đời di gan của tôi (Tưởng tượng)

2008-11-27T19:50:00.000-08:00

Đời di gan của tôi (Tưởng tượng)

Tôi bỏ đi tay đút túi quần rách
Áo khoác ngoài thành lý tưởng tuyệt vời
Nàng Thơ ơi, nô lệ nàng, tôi dạo bước dưới trời
Ô lá la, tôi mơ tình yêu lấp lánh

Đã thủng lớn chiếc quần duy nhất
Chú Bé Tí lịm người điệu khúc tôi chơi
Khi tôi bước. Quán trọ tôi tận Bắc Đẩu xa vời
Những ngôi sao của tôi trên trời rì rào xao xác

Và tôi lắng nghe, ngồi bệt xuống vỉa hè
Chiều tháng chín từng giọt sương rơi nhẹ
Xuống trán tôi như những giọt rượu nồng

Nhịp khúc vang giữa bóng tối diệu kỳ
Tựa thất cầm. Tôi gảy dây thun khẽ
Của đôi giày tả tơi, một chân sát tâm hồng.
A. Rimbaud

Bài thơ này tôi dịch đã lâu rồi, cũng đã được 10 năm có lẻ. Tôi dịch bài thơ này từ một bản dịch tiếng Anh, nhưng giờ chịu không tìm ra được. Thấy có người nhắc tới bài thơ này nên chợt nhớ lại. Đây là bài thơ làm theo thể sonnet kiểu Ý (khác với sonnet kiểu Anh). Khi dịch tôi đã thử giữ lại hình thức vần của thể sonnet này, nhưng thực ra là hình thức giả. Giữa "rách" và "lánh" không có đòi hỏi về vần trong bản dịch. Trái lại giữa "lánh" và "nhất" đòi hỏi phải hiệp vần và đóng vai trò quan trọng hơn. Như vậy bản dịch đã mô phỏng cấu trúc vần của hát nói để tạo ra hình thức của sonnet.

Tìm thông tin đối chiếu

2008-11-26T02:27:00.000-08:00

Theo thông tin chính thức của Việt Nam, trong cuộc hội kiến giữa Chủ tịch Nguyễn Minh Triết và Thủ tướng Nhật Bản Aso tại APEC 16, ông Triết có đề cập tới vấn đề sẽ làm rõ vụ nghi vấn hối lộ của PCI cho quan chức Việt Nam. Tôi muốn tìm nguồn thông tin nước ngoài cùng đề cập tới thông tin này. Ai biết có nguồn thông tin khác xin cho biết và chân thành cảm ơn trước. Tôi đã thử tra Google nhưng chỉ toàn thấy thông tin từ Việt Nam (kể cả BBC tiếng Việt, thực chất là lấy nguồn tin từ Việt Nam). Tôi cảm thấy có điều gì đó, vì như tôi hình dung thì đối với Nhật vụ PCI này không phải là vấn đề quan trọng cần phải thảo luận hay đề cập ở cấp nguyên thủ quốc gia.

Chuyện báo Đại đoàn kết

2008-11-24T19:45:00.000-08:00

Theo trang web của báo Đại đoàn kết, ông Đinh Đức Lập đã chính thức trở thành Q. Tổng biên tập tờ báo, sau khi dư luận lên tiếng về vụ giả mạo bằng cấp của ông. Tôi thấy ở đây có hai vấn đề cần phải tách bạch: vấn đề thứ nhất là chuyện ông Lý Tiến Dũng bị buộc thôi chức Tổng biên tập, và vấn đề thứ hai là chuyện ông Đinh Đức Lập được bổ nhiệm Q. Tổng biên tập, để tiến tới làm Tổng biên tập. Công luận ở đây cần phải rành mạch hai chuyện này: ý kiến về việc sa thải ông Lý Tiến Dũng hay ý kiến về việc ông Đinh Đức Lập không xứng đáng đảm nhiệm chức vụ Tổng biên tập. Tôi có cảm giác rằng dường như dư luận chỉ chú ý đến vấn đề thứ hai mà không phải là vấn đề thứ nhất. Vì dư luận chỉ tập trung vấn đề thứ hai nên biện hộ cho vấn đề này là ý kiến như sau: "ông Lập đã sai phạm và đã bị xử lý. Tuy nhiên sự việc xảy ra đã lâu và cho tới nay, sau khi hết một thời hạn nhất định, chúng tôi coi là đã được giải quyết. Hơn nữa, trong thời gian gần đây anh Lập đã phấn đấu, có bằng chính trị cao cấp. Anh cũng đã có nhiều đóng góp được đánh giá, thì cũng cần được tạo điều kiện để phát triển".

Tôi nghĩ vấn đề mấu chốt của báo Đại đoàn kết là ở vấn đề thứ nhất. Dư luận cần phải thể hiện thái độ không tán đồng chuyện sa thải ông Lý Tiến Dũng chỉ vì đăng bức thư của Đại tướng Võ Nguyên Giáp hay viết thư vạch mặt ông Hồng Vinh. Còn chuyện ông Đinh Đức Lập hay ai khác làm Tổng biên tập cũng không phải là vấn đề mang tính quyết định. Tôi nghĩ dư luận khó có thể lật ngược lại được tình thế đã xảy ra, nhưng bất kể kết quả như thế nào tại sao lại không thử biểu lộ một thái độ nhất quán: không tán đồng chuyện sa thải ông Lý Tiến Dũng. Thái độ có thể biểu hiện là không hợp tác với báo Đại đoàn kết, cụ thể là không viết bài, trả lời phỏng vấn, đọc báo, trích dẫn báo Đại đoàn kết. Biểu thị thái độ khinh miệt Q. Tổng biên tập và những ai hợp tác với báo Đại đoàn kết (trừ những người đang làm việc tại tòa báo). Thái độ khinh miệt được thể hiện qua các hành động, ví dụ như, không bắt tay, không ngồi chung, không nói chuyện với những người đó ở mọi chỗ (ví dụ như trong 1 cuộc họp, mọi người đang ngồi ở các hàng ghế, khi những người này tới ngồi cùng hàng hay bên cạnh, thì đứng dậy tìm chỗ khác ngồi, thậm chí là đứng hay ngồi xuống đất, hay chẳng hạn khi dự tiệc như đám cưới thì từ chối ngồi cùng mâm hay cùng bàn với những người này). Tôi không biết biểu lộ thái độ như vậy có quá khó khăn và không tưởng không, nhưng nếu nhiều người cùng biểu lộ thái độ thì chắc chắn sẽ có hiệu ứng.

Lục nghĩa viên

2008-11-23T22:07:00.000-08:00

Điền hạc kiều trong Lục nghĩa viên

Khu vườn được đặt tên theo thi pháp của thơ cổ điển. Lục nghĩa là phú, tỷ, hứng, phong, nhã, tụng. Khu vườn có tên như vậy vì nó được thiết kế để thưởng ngoạn như một bài thơ. Kiến trúc vườn phương Đông rất khác kiến trúc vườn phương Tây. Ở các khu vườn phương Tây có thể nhận thấy các cấu trúc đăng đối, cân xứng. Các khu vườn phương Đông được thiết kế theo những tiểu cảnh như một thu gọn của tự nhiên. Vườn phương Tây đẹp theo kiểu lý trí, còn vườn phương Đông đẹp theo kiểu tình cảm. Vườn phương Tây như một cuốn tiểu thuyết, còn vườn phương Đông như một bài thơ. Tôi nghĩ những điểu này khi dạo chơi ở Lục nghĩa viên. Tôi không biết có những đoản ca nào đã là niềm cảm hứng cho Lục nghĩa viên. Hẳn phải là những đoản ca đẹp vì những tiểu cảnh của khu vườn như những câu thơ. Tôi định thử làm thơ xem thế nào nhưng lại nghĩ rằng mình chẳng có tài năng thơ, thơ của mình sẽ chẳng khác nào những vết bùn trát lên một bức tranh. Phong cảnh nên thơ nhưng không có tài cũng là một nỗi thiệt thòi ngậm ngùi mà không biết phải làm sao.

Người xưa "xuân du phương thảo địa, hạ thưởng lục hà trì, thu ẩm hoàng hoa tửu, đông ngâm bạch tuyết thi". Mùa thu người xưa chỉ uống rượu hoa cúc, say sưa ngồi bên song cửa ngắm bầu trời xanh thăm thẳm, lặng nghe xem đã có tiếng sếu bay qua chưa. Mùa thu như là mùa nhớ tới lúc đã phải về nhà, về đi thôi, "quy khứ lai", sau những tháng ngày lăn lộn với đời. Một khóm cúc bên song như một gia đình yên ấm êm ả trong một buổi chiều thu. Tôi khác với người xưa, mùa thu như giục giã lên đường. Lang thang trên những nẻo đường nơi chốn như cố lưu giữ lại một khoảnh khắc trời thu, vừa tới rồi lại sẽ đi như một sự xê dịch chẳng bao giờ dừng lại một chỗ.

Một câu thơ là phú, là tỷ hay là hứng? Một bài thơ là phong, là nhã hay là tụng? Mùa thu như một thi nhân đang sáng tác những câu thơ của đất trời. Thu - bài thơ của tự nhiên đó là thi pháp gì trong lục nghĩa mà khiến nao nao lòng người?

Điền hạc kiều vào buổi tối

Những sự kiện rời rạc

2008-11-21T20:25:00.000-08:00

Ngày 18-11-2008 Chủ tịch Nguyễn Minh Triết rời Việt Nam đi thăm chính thức Venezuela. Cũng trong ngày 18-11 văn phòng Chính phủ họp báo thông báo Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu UBND TPHCM sớm giải quyết đúng pháp luật vụ việc ông Huỳnh Ngọc Sĩ bị quan chức công ty PCI của Nhật Bản cáo buộc ăn hối lộ. Ngày hôm sau (19-11) Thành ủy TPHCM ra quyết định đình chỉ công tác đối với ông Sĩ. Hôm tiếp theo (20-11) ông Sĩ bị tai biến phải nhập viện.

Những sự kiện rời rạc có thể nằm trong một chuỗi các sự việc liên tiếp liên quan với nhau, sự kiện này là hệ quả của sự kiện kia, nhưng cũng có thể không nằm trong một chuỗi nhân quả. Sở dĩ không thể biết chính xác các sự kiện có nằm trong cùng một chuỗi sự kiện hay không là do thông tin không đầy đủ. Các hiện tượng trong tự nhiên luôn luôn có bản chất thông tin không đầy đủ, chúng ta chỉ biết mặt này hay mặt khác của chúng, và do đó phải xây dựng các lý thuyết từ những thông tin không đầy đủ để phác lộ bản chất của các hiện tượng. Các lý thuyết luôn xám xịt và có thể không tương thích với cây đời mãi mãi xanh tươi.

Việc đình chỉ công tác đối với ông Sĩ có thể coi là khá muộn màng. Vậy khi xây dựng lý thuyết để tìm hiểu vụ việc này câu hỏi đầu tiên dễ được đặt ra là tại sao lại muộn màng đến như vậy. Nếu quyết định đình chỉ là điều tất yếu thì tại sao lại không thể quyết định sớm hơn, từ mấy tháng trước, khi phía Nhật Bản yêu cầu cùng điều tra, hay cứ cho là lúc muộn hơn, khi tòa án Nhật Bản xét xử. Tại sao vụ việc này tất cả mọi người đều biết, nhưng dường như ai cũng sợ trách nhiệm và chờ đợi chỉ đạo từ những lãnh đạo cao cấp nhất của đất nước? Ông Sĩ có chức vụ rất nhỏ, có thể coi là một thứ tiểu tốt trong hệ thống chính trị Việt Nam, một thứ quân cờ mà trong những tình huống chính trị có thể bị thí. Như vậy ở đây lý thuyết cần phải thêm những yếu tố khác thì tính logic mới hợp lý. Nếu ông Sĩ có mệnh hệ nào thì điều này sẽ dễ dẫn đến suy nghĩ về một thực trạng cực ký khủng khiếp của hệ thống chính trị Việt Nam, vừa khủng khiếp vừa thô lỗ, điều mà những người làm chính trị lão luyện cần phải tránh. Nhưng tại sao lại không thể tránh được? Tự nhiên đang đùa cợt bằng những sự kiện trùng hợp hay thực ra bản chất của những sự kiện đấy là như vậy?

Cập nhật ngày 24-11-2008:

Ngày 22-11 tôi viết entry này thì tối cùng ngày Cổng thông tin Chính phủ đưa tin Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết khẳng định quan điểm của Chính phủ Việt Nam là kiên quyết chống tham nhũng và sẽ làm rõ các nghi vấn liên quan đến vụ Công ty tư vấn quốc tế Thái Bình Dương (PCI) hối lộ quan chức Việt Nam để xử lý nghiêm khắc tại hội nghị APEC khi hội đàm với Thủ tướng Nhật Bản Aso. Tin tức hay lắm! Ở đây cũng cần phải nói rõ rằng tôi chỉ đưa ra các sự kiện rời rạc, và không đưa ra bất ký kết luận nào về mối liên quan của các sự kiện rời rạc. Bất kỳ suy diễn có thể nào là thuộc về người đọc.

Vấn đề nhân viên ngoại giao

2008-11-20T00:09:00.000-08:00

Một nhân viên ngoại giao thuộc diện cao cấp (bí thư thứ nhất) của Việt Nam ở Nam Phi tham gia buôn lậu sừng tê giác được truyền thông Nam Phi tố giác và Bộ Ngoại giao triệu hồi về nước. Tôi cho rằng câu chuyện không thể chỉ dừng lại ở đây, mà cần phải làm nhiều việc tiếp. Chuyện các nhân viên ngoại giao buôn lậu ở các hình thức khác nhau đã lưu truyền trong dân gian từ lâu. Hồi thập niên 80 ở Nga cộng đồng người Việt đã lưu truyền các câu chuyện ông này, bà nọ dùng hộ chiếu đỏ mang hàng này nọ bị hải quan Nga tóm. Những câu chuyện lưu truyền trong dân gian đó không biết thực hư chính xác như thế nào, nhưng cá nhân tôi tin là có thật, chẳng qua công luận không thể làm ầm lên được như ngày nay, nên câu chuyện "chìm xuồng" và trở thành chuyện vui dân gian. Nói như vậy để thấy rằng vấn nạn này trong ngành ngoại giao đã tồn tại từ lâu và chưa bao giờ được giải quyết một cách triệt để. Trách nhiệm trong chuyện nhân viên ngoại giao cao cấp tham gia buôn lậu sừng tê này không chỉ thuộc về ngành ngoại giao, mặc dù ngành ngoại giao chịu trách nhiệm chính, mà còn có cả trách nhiệm của ngành an ninh. Các đơn vị ngoại giao ở nước ngoài thường có bộ phận an ninh bảo vệ an ninh quốc gia từ xa. Bộ phận an ninh này không thể không biết chuyện buôn lậu bởi vì nếu không biết thì khả năng bảo vệ an ninh quốc gia coi như bằng không. Nếu biết chuyện mà không ngăn chặn từ đầu thì điều này cho thấy cơ quan an ninh đã không làm tròn trách nhiệm. An ninh quốc gia không phải chỉ là những hoạt động mang tính chính trị. An ninh quốc gia bao gồm cả uy tín quốc gia, uy tín của hệ thống chính trị và các tổ chức nhà nước. Uy tín quốc gia bị xâm hại cũng có nghĩa là an ninh quốc gia bị xâm hại. Cần phải nhớ rằng hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu bị sụp đổ là do uy tín quốc gia và uy tín của hệ thống chính trị bị xâm hại và bị đánh mất trong lòng dân.

Trong câu chuyện buôn lậu này, Đại sứ Việt Nam và tổ chức Đảng ở Nam Phi không thể vô can. Các nhân viên ngoại giao cùng ở chung trong một tòa nhà, không thể không biết chuyện buôn lậu này dù là phong thanh. Nếu bây giờ ai cũng nói là không biết thì điều này chỉ chứng tỏ rằng tổ chức Đảng và tổ chức ngoại giao đã bị tê liệt và vô hiệu hóa. Nếu không sớm chấn chỉnh lại thì nguy cơ về an ninh quốc gia có thể xảy ra ở ngay chính những đơn vị tiền tuyến. Tôi không biết chính xác lương bổng các nhân viên ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài được nhận, nhưng tôi được nghe nói rằng rất thấp, thậm chí còn thấp hơn học bổng nghiên cứu sinh của nước ngoài cho sinh viên du học. So sánh mức sống của các gia đình nhân viên ngoại giao với mức lương bổng như vậy thì có thể thấy rằng có các nguồn tài chính khác, có thể nhiều người biết nhưng lại không nói ra. Đây là một vấn nạn của ngành ngoại giao. Những ung nhọt nếu không sớm cắt bỏ thì có thể để lại những di hại về sau, mà có hối cũng không kịp. Trong mấy năm gần đây, uy tín của ngành ngoại giao đã xuống rất thấp, thậm chí không có lấy một người được bầu vào BCH TW.

Khi nào Hà Nội tròn 1000 tuổi?

2008-11-19T04:23:00.000-08:00

Mấy hôm nay xem chuyện cá cược giữa Hội Cựu chiến binh và công ty Keangnam về việc hoàn thành xây dựng phần thô tòa tháp ở Hà Nội mới biết lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội dự định vào tháng 10. Hà Nội thường hay lấy ngày 10 tháng 10, là ngày tiếp quản Thủ đô từ quân Pháp theo hiệp định Geneve, làm ngày lễ cho Thủ đô. Thế nhưng ngày này đâu có phải là ngày Lý Thái Tổ định đô ở Thăng Long. Chính sử không chép ngày chính xác, nhưng chép rất rõ tháng định đô ở Thăng Long. Toàn thư chép rằng: "Mùa thu, tháng 7, vua từ thành Hoa Lư, dời đô ra kinh phủ ở thành Đại La, tạm đỗ thuyền dưới thành, có rồng vàng hiện lên ở thuyền ngự, nhân đó đổi tên thành gọi là thành Thăng Long." Như vậy Thăng Long 1000 tuổi phải vào tháng 7 âm lịch. Tháng 7 âm lịch trong năm 2010 vào khoảng nửa cuối tháng 8 dương lịch. Cuối tháng 8 ở Hà Nội trời thường rất đẹp vì bắt đầu đầu thu, có nắng mà không nóng, râm mát mà không âm u, thời tiết rất tốt cho những sự kiện lớn, lại trùng với dịp Quốc khánh, nhiều tiện lợi. Vậy tại sao không lấy tháng 8 làm tháng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội? Chẳng hạn có thể định ngày 19-8 làm ngày chính thức. Dù sao ngày 19-8 vẫn cho nhiều ý nghĩa hơn là ngày 10-10.

Sương diệp hồng ư nhị nguyệt hoa

2008-11-15T17:43:00.000-08:00

Khi leo lên đỉnh núi Cao Vĩ tôi chợt nhớ tới mấy câu thơ của Đỗ Phủ "Vạn lý bi thu thường tác khách / Bách niên đa bệnh độc đăng đài / Gian nan khổ hận phồn sương mấn / Lạo đảo tân đình trọc tửu bôi", nơi xa vạn lý nỗi buồn mùa thu luôn tác động lên những người khách tha hương, già cả lắm bệnh đơn độc leo lên đài, gian nan khổ hận làm tóc bạc bời bời, say sưa không hợp với tuổi già vất vả mới dừng chén rượu đục. Tôi không biết Tử Mỹ làm bài thơ này khi nào, nhưng chắc là làm lúc đã về già. Cuộc đời của ông luôn vất vả, gian lao, hiếm có những khoảng thời gian thong dong nhàn tản. Những câu thơ của ông đẹp không theo kiểu mỹ lệ, cẩm tú. Những câu thơ của ông đẹp theo kiểu gian khó của cuộc đời, ngấm vào câu thơ là trải nghiệm nhân sinh. Câu thơ của ông như gan ruột cuộc đời. Người ta bảo rằng người tuổi trẻ không thích đọc thơ Tử Mỹ, tôi không biết có phải không, nhưng tôi lại đang nhớ tới câu thơ của ông. Tôi lên đỉnh Cao Vĩ để ngắm mùa thu đang tới. Đỗ Mục có câu thơ: "Đình xa tọa ái phong lâm vãn / Sương diệp hồng ư nhị nguyệt hoa", dừng xe vì yêu thích cảnh rừng phong vào lúc xế chiều, lá gặp sương đỏ như hoa tháng hai. Mục Chi leo núi có xe, thật ung dung nhàn hạ. Câu thơ của Mục Chi cũng đẹp, nhưng là cái đẹp hoa mỹ. Chữ "hồng" trong câu thơ của ông rất đẹp, vừa chỉ màu đỏ của lá, vừa chỉ vẻ đẹp của rừng phong. Hoa tháng hai không nhất thiết phải màu đỏ, lá mùa thu của rừng phong không nhất thiết phải đỏ hơn hoa tháng hai. Chữ "hồng" trong câu thơ của Mục Chi là để nói rằng lá mùa thu đẹp hơn hoa tháng hai. Đó là nói về đẹp chứ không hẳn là nói về màu sắc. Chữ "sương" cũng thật lạ lùng. Đi với lá (sương diệp) thì tạo ra vẻ đẹp, đi với tóc (sương mấn) thì lại tạo ra già khổ. Thực ra cũng làm sao mà biết được cây lá có đau không khi sương nhuộm lá. Cái đau khổ của vật này nhiều khi lại tạo ra vẻ đẹp cho vật khác thưởng thức. Không biết có phải là bất công không, nhưng tạo hóa lại như vậy. "Uu tư chi để sầu mây nước"? Tôi nghe người ta nói rằng để đỡ mệt khi leo núi vừa đi vừa niệm phật, phật sẽ phù hộ cho đôi chân dẻo dai, tinh thần phấn chấn. Tôi lại khác, vừa đi vừa nghĩ tới những câu thơ. Tôi không biết người xưa làm ra những câu thơ khi nào, ở đâu, trong hoàn cảnh nào, nhưng mỗi nơi tôi đi qua tôi như có cảm tưởng rằng chính nơi đây những câu thơ đấy được làm ra. Những câu thơ như xuyên qua thời gian, xuyên qua địa điểm và xuyên qua cả lòng người.

Lưu đắc khô hà thính vũ thanh

2008-11-10T17:26:00.000-08:00

Tôi nhớ tới câu thơ của Lý Nghĩa Sơn. "Lưu đắc khô hà thính vũ thanh", còn lại mỗi sen tàn để nghe tiếng mưa. Nỗi buồn mùa thu hiu hắt vời vợi. Mọi thứ đã trở nên xa xôi, đã rời xa, chẳng còn gì ở đây nữa, chỉ còn nhúm sen tàn như một niềm an ủi cuối cùng với chút hy vọng mong manh được nghe tiếng mưa thu rơi trên lá sen khô. Mưa rơi không có tiếng, nhưng va đập vào những vật khác tạo ra âm thanh. Va vào không khí tạo ra tiếng mưa trong trời đất. Rơi xuống lá cây, rơi xuống mái hiên lại tạo ra những âm thanh khác. Người xưa nghe tiếng mưa rơi trên tàu lá chuối có thể không ngủ được suốt đêm. Câu thơ cổ điển đẹp kỳ lạ. Tôi không hiểu tại sao nó lại đẹp như thế, mà lại không cũ kỹ, xa lạ. Tôi như thấy Nghĩa Sơn đang cô độc ở một mái đình bên cạnh hồ sen mùa thu. Người xưa nhớ nhau có thể gọi là tương tư. Ngày nay đàn ông nhớ nhau không thể dùng tương tư được nữa. "Tương tư lọ phải là trai gái" đã là một quá vãng xa xôi. Tiếng mưa rơi trên lá sen hẳn phải là một kỷ niệm giữa Nghĩa Sơn và anh em họ Thôi, để giờ đây khi mỗi người mỗi ngả nhìn thấy sen tàn những ký ức dĩ vãng chợt ùa về như nỗi tương tư, như nỗi nhớ xa xôi, bồi hồi theo tàu lá úa. Mùa thu, mọi người đua nhau đi ngắm lá phong vàng, không ai đi nhìn đầm sen úa. Mùa hạ đã qua còn ai "thưởng lục hà trì"? Những chiếc lá sen khô, như dấu ấn của thời gian, lưu lại trên mình những khoảnh khắc của thời gian đã qua. Một tiếng mưa thôi sẽ òa vỡ trên lá sen khô. Bao giờ lại gặp mùa thu để nghe tiếng mưa rơi trên lá sen khô?

Túc Lạc thị đình ký hoài Thôi Ung, Thôi Cổn

Trúc ổ vô trần thủy hạm thanh
Tương tư điều đệ cách trùng thành
Thu âm bất tản sương phi vãn
Lưu đắc khô hà thính vũ thanh
Lý Thương Ẩn

Ở đình họ Lạc nhớ nhung Thôi Ung, Thôi Cổn

Hiên nước trong xanh trúc mướt bờ
Xa xôi cách trở nhớ khôn vừa
Bóng thu bảng lảng chiều sương đổ
Còn mỗi sen tàn hóng tiếng mưa
(Đông A dịch)

Những sự kiện trùng hợp

2008-11-09T22:18:00.000-08:00

Cách đây mấy hôm tôi có nói về ảnh hưởng của dư luận trên mạng, trong đó có nhắc tới trường hợp báo Đại đoàn kết. Hôm nay theo nguồn tin không chính thức, ông Nguyễn Văn Pha, ủy viên thường trực ƯBTƯMTTQ được chỉ định phụ trách tạm thời báo Đại đoàn kết, chứ không phải là ông Đinh Đức Lập, người đã được chỉ định làm Tổng biên tập báo Đại đoàn kết thay ông Lý Tiến Dũng. Không biết có phải do ảnh hưởng của dư luận trên mạng không, nhưng sự việc trùng hợp là như vậy.

Tôi lấy làm tiếc cho trường hợp của ông Lý Tiến Dũng. Giá như thông tin về chuyện ông bị cách chức được phổ biến trên mạng sớm hơn, khi chưa có quyết định chính thức, thì có thể với dư luận ủng hộ ông, câu chuyện có thể đã khác. Có thể ông vẫn bị cảnh cáo, nhưng không bị cách chức. Có thể nhớ lại rằng ông Trương Tấn Sang từng bị TW Đảng kỷ luật về trách nhiệm trong vụ Năm Cam, nhưng ông Sang không bị về vườn. Chuyện cách chức Tổng biên tập đã xảy ra mất rồi, bây giờ chính bản thân tôi cũng thấy khó giải quyết. Có những việc không thể làm lại được như mũi tên đã bay, thời gian đã mất, những lời đã nói. Việc gì quá cũng không hay, đáng tiếc làm sao. Tôi nghĩ rằng các Tổng biên tập cần giúp kinh nghiệm. Nếu phong thanh có tin thay đổi thì phải tìm cách để thông tin rò rỉ, để dư luận biết mà ủng hộ. Nhưng vấn đề mấu chốt là làm sao để dư luận ủng hộ. Nếu Tổng biên tập các báo Tuổi trẻ, Thanh niên bị cách chức thì tôi cho rằng dư luận sẽ ủng hộ quyết định cách chức (ít nhất là tôi sẽ ủng hộ quyết định cách chức).

Lỗi ở tiếng Việt

2008-11-05T19:48:00.000-08:00

Tin đồn vỡ đê ở Hà Đông khiến cho tình hình trở nên hỗn loạn hóa ra xuất phát từ công văn của Ủy ban TP Hà Đông. Theo lãnh đạo thành phố, công văn đã đánh thiếu hai chữ "chuẩn bị" trong câu văn sau: "Các đơn vị phòng ngừa, chuẩn bị phương án sơ tán dân trước 5h chiều." Nếu thiếu hai chữ "chuẩn bị" câu văn trên trở thành: Các đơn vị phòng ngừa phương án sơ tán dân trước 5h chiều. Tôi thấy câu văn thiếu 2 chữ "chuẩn bị" lại đỡ mang tính hiểu nhầm hơn câu văn có 2 chữ "chuẩn bị". Câu văn có hai chữ "chuẩn bị" dễ gây hiểu nhầm là phải sơ tán dân trước 5h chiều hơn. Sở dĩ như vậy vì cụm từ "trước 5h chiều" dễ được hiểu là bổ nghĩa cho động từ "sơ tán", hơn là được hiểu bổ nghĩa cho động từ "chuẩn bị". Nếu không muốn hiểu nhầm thì phải viết thế này: Các đơn vị phòng ngừa, chuẩn bị phương án trước 5h chiều về kế hoạch sơ tán dân. Tiếng Việt nhiều khi rất không rõ ràng để truyền đạt thông tin một cách chuẩn xác và nhất quán.

Bí thư thành ủy Hà Nội xin lỗi

2008-11-04T22:04:00.000-08:00

Trong bài phỏng vấn trả lời Vietnamnet, Bí thư thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị xin lỗi mọi người về những phát ngôn của mình. Ông nói: "... tôi thực sự rất lấy làm tiếc và muốn chân thành xin lỗi bạn đọc, xin lỗi mọi người về những lời gây nên sự bức xúc và bị phê phán."

Tôi thấy như vậy ông Phạm Quang Nghị cũng là một người biết cầu thị và lắng nghe ý kiến của nhân dân. Đây là lần đầu tiên tôi nghe thấy một quan chức cao cấp xin lỗi về những lời mình nói. Tôi thấy cách hành xử của ông Nghị rất tốt và rất đáng khen.

Tôi có cảm giác rằng hình như ý kiến của mọi người trên blog không phải hoàn toàn vứt đi, không có ai lắng nghe. Hình như có ai đó tham chiếu. Có thể chuyện phát ngôn của ông Nghị bị bạn đọc báo chí bức xúc, nhưng hình như Tổng biên tập mới của báo Đại đoàn kết vẫn chưa nhậm chức mà chuyện này báo chí đâu có đưa tin, chỉ có bloggers hay forumers bàn ra tán vào thôi.Thành ra đừng nghĩ rằng vì ý kiến của mình chẳng ai quan tâm nên chẳng việc gì mất công bày tỏ cho mất thời gian. Có thể luôn luôn lắng nghe nhưng lâu lâu mới hiểu. Có thể blog là một kênh phản hồi dư luận xã hội. Nhưng ai theo dõi các blog nhỉ?